काठमाडौँ — बजारमा देखिएको शिथिलता र ऋणीहरूको ऋण तिर्ने क्षमतामा आएको ह्रासको प्रत्यक्ष असर वाणिज्य बैंकहरूको वासलातमा पर्न थालेको छ। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो त्रैमास (असोज मसान्त) सम्मको अपरिष्कृत वित्तीय विवरणअनुसार सञ्चालनमा रहेका २० वटा वाणिज्य बैंकहरूको औसत खराब कर्जा (नन पर्फर्मिङ लोन– एनपीएल) बढेर ५.६४ प्रतिशत पुगेको छ।
गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा बैंकहरूको यस्तो कर्जा औसतमा ४.८५ प्रतिशत मात्र थियो। एक वर्षको अवधिमै खराब कर्जा ०.७८ प्रतिशत बिन्दुले उकालो लाग्नुले बैंकहरूको कर्जा असुली संयन्त्रमा गम्भीर चुनौती थपिएको प्रस्ट्याउँछ। सार्वजनिक तथ्यांकअनुसार समीक्षा अवधिमा २० मध्ये १२ वटा वाणिज्य बैंकको खराब कर्जा बढेको छ भने बाँकी ८ वटाले मात्र आफ्नो खराब कर्जालाई घटाएर सुधारको संकेत दिएका छन्।
खराब कर्जा वृद्धिको यो तथ्यांकमा सबैभन्दा बढी दबाब प्रभु बैंकमा देखिएको छ। एक वर्षअघिसम्म ५.७८ प्रतिशत रहेको प्रभु बैंकको खराब कर्जा यसपालि कहालीलाग्दो रूपमा बढेर १४.८० प्रतिशत पुगेको छ। एकै वर्षमा ९.०२ प्रतिशत बिन्दुले खराब कर्जा चुलिनुले बैंकको ठूलो लगानी जोखिममा परेको देखाउँछ।
त्यसैगरी, आक्रामक रूपमा व्यवसाय विस्तार गर्दै आएको एनआईसी एसिया बैंक पनि खराब कर्जाको चपेटामा परेको छ। गत वर्ष ६.९९ प्रतिशत रहेको एनआईसीको खराब कर्जा बढेर ९.८१ प्रतिशत पुगेको छ। मर्जरपछि बनेको नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंक (एनआईएमबी) र कुमारी बैंकको अवस्था पनि सन्तोषजनक छैन। यी दुवै बैंकको खराब कर्जा क्रमशः ८.८७ प्रतिशत र ८.७२ प्रतिशत पुगेको छ। ठूला र पुराना मानिने हिमालयन बैंक (७.९८%) र प्राइम कमर्सियल बैंक (७.१५%) ले पनि कर्जा असुलीमा संघर्ष गरिरहेको तथ्यांकले देखाउँछ। तुलनात्मक रूपमा स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड र नेपाल एसबीआई बैंकको खराब कर्जामा सामान्य वृद्धि देखिए पनि उनीहरूको अवस्था निकै सुरक्षित दायराभित्रै (क्रमशः १.८३% र ३.१९%) छ।
एकातिर अधिकांश बैंकमा खराब कर्जाको चाङ लाग्दै गर्दा, ८ वटा बैंकले भने कर्जा असुलीलाई आक्रामक बनाएर एनपीएल घटाउन सफलता पाएका छन्। खराब कर्जा घटाउने सन्दर्भमा सानिमा बैंकले सबैभन्दा उत्कृष्ट नतिजा निकालेको छ। गत वर्ष ३.९१ प्रतिशत रहेको सानिमाको खराब कर्जा यसपालि घटेर २.८६ प्रतिशतमा झरेको छ।
त्यस्तै, उद्योगमै सबैभन्दा कम खराब कर्जा हुने बैंकको ताज भने एभरेष्ट बैंकले सुरक्षित राखेको छ। गत वर्ष ०.७४ प्रतिशत रहेको एभरेष्टको खराब कर्जा झनै खुम्चिएर ०.५० प्रतिशतमा सीमित भएको छ। पुराना र स्थापित नबिल, ग्लोबल आइएमई र नेपाल बैंकले पनि आफ्नो खराब कर्जालाई क्रमशः ४.०६, ४.७९ र ४.६१ प्रतिशतमा झारेर वासलातलाई थप बलियो बनाएका छन्। माछापुच्छ्रे, सिद्धार्थ र सिटिजन्स बैंकले पनि सीमान्त रूपमै भए पनि खराब कर्जा दर घटाएका छन्।
बैंकिङ क्षेत्रमा खराब कर्जा बढ्नु भनेको अंकको खेल मात्र होइन, यसले बैंकको समग्र वित्तीय स्वास्थ्य र लगानीकर्ताले पाउने प्रतिफलमा सीधै प्रहार गर्छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको नियमअनुसार कर्जाको साँवा र ब्याज उठ्न जति ढिला हुन्छ, बैंकहरूले त्यति नै बढी रकम सम्भावित जोखिम व्यवस्थापन (प्रोभिजनिङ) का लागि छुट्याउनुपर्छ।
प्रोभिजनिङ रकम बढ्नुको अर्थ बैंकले कमाएको सञ्चालन मुनाफा त्यतैतिर तानिनु हो। यसले अन्ततः बैंकको खुद नाफा (नेट प्रोफिट) मा भारी गिरावट ल्याउँछ। नाफा खुम्चिएपछि स्वाभाविक रूपमा सेयरधनीहरूलाई बाँड्ने लाभांश (डिभिडेन्ड) क्षमतामा भारी कटौती हुन्छ। विशेषगरी १४ प्रतिशत नाघेको प्रभु बैंक र करिब १० प्रतिशत हाराहारी पुगेका एनआईसी एसिया, एनआईएमबी र कुमारी बैंकलाई आगामी दिनमा नाफा वितरण भन्दा पनि पुँजी कोष जोगाउन र कर्जा उठाउनमै ठूलो संघर्ष गर्नुपर्ने देखिन्छ।
यद्यपि, बैंकिङ विज्ञहरूका अनुसार खराब कर्जा दर बढ्दैमा बैंक डुबिहाल्ने अवस्था भने रहँदैन। कर्जा नोक्सानीका लागि छुट्याइएको रकम ऋण उठेपछि पुनः नाफामै जोडिने (राइट ब्याक हुने) भएकाले बैंकहरूको पुँजी पर्याप्तता कोष बलियो रहेसम्म निक्षेपकर्ता आत्तिनुपर्ने अवस्था छैन। तर, छिटो प्रतिफल खोज्ने सेयर लगानीकर्ताका लागि भने बढेको खराब कर्जाले पक्कै पनि निराश बनाउनेछ। आगामी त्रैमासहरूमा यी बैंकहरूले कर्जा असुलीलाई कुन रणनीतिका साथ अगाडि बढाउँछन्, त्यसैमा उनीहरूको वित्तीय भविष्य निर्भर रहनेछ।
