बजारमा मार्जिन कारोबार (ब्रोकरमार्फत प्रवाह हुने सेयर धितो कर्जा) विस्तार गर्न धितोपत्र दलाल (ब्रोकर) कम्पनीहरूले अर्बौं रुपैयाँको पुँजी बन्दोबस्त गरे पनि लगानीकर्ताले भने यसमा पटक्कै चासो देखाएका छैनन्। ब्रोकर कम्पनीहरूले बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ठूलो रकम ऋण लिएर लगानीकर्तालाई सेयर किन्न कर्जा दिने आक्रामक तयारी गरिरहँदा, बजारको निरन्तरको गिरावट र लगानीकर्ताको खस्केको मनोबलले उनीहरूको योजना तत्कालका लागि 'फ्लप' जस्तै देखिएको छ।
नियामक नेपाल धितोपत्र बोर्डले 'मार्जिन कारोबार सुविधा सम्बन्धी निर्देशिका, २०८२' मार्फत यसलाई फागुन १ गतेदेखि कार्यान्वयनमा ल्याएको थियो। पूर्वाधार र स्रोतको अभावले सुरुमा सुस्त देखिएको यो प्रक्रियामा अहिले ब्रोकरहरू निकै हौसिएका छन्। चालु आर्थिक वर्षमा मात्रै १८ वटा थपिएसँगै मार्जिन कारोबारको अनुमति पाउने ब्रोकरको संख्या ४९ पुगेको छ। जसमध्ये नासा, त्रिशक्ति, इम्पेरियल, आर्यतारा, क्रिस्टल कञ्चनजंघा, नेपाल स्टक हाउस, दक्षिणकाली र भिजन सेक्युरिटिज गरी ८ वटाले त सेवा नै सञ्चालनमा ल्याइसकेका छन्।
मार्जिन कारोबारकै लागि ब्रोकरहरूले बैंकबाट ऋण उठाउन धमाधम रेटिङ गराइरहेका छन्। तथ्यांकअनुसार नासा सेक्युरिटिजले सबैभन्दा धेरै ३ अर्ब रुपैयाँको कर्जाका लागि रेटिङ गराएको छ। त्यस्तै, दक्षिणकाली र कोहिनुरले २–२ अर्ब, त्रिशक्ति, डाइनामिक मनि म्यानेजर्स र भिजन सेक्युरिटिजले डेढ–डेढ अर्ब तथा कलस, नेपाल स्टक हाउस, क्यापिटल म्याक्स, सेक्युर्ड र इम्पेरियलले १–१ अर्ब रुपैयाँको रेटिङ गराएका छन्। यसरी हेर्दा ब्रोकरहरू बजारमा १५ अर्बभन्दा बढीको तरलता प्रवाह गर्ने तयारीमा छन्। तर, यति ठूलो फन्ड तयार हुँदा पनि कर्जाको माग भने अत्यन्तै सुस्त छ।
किन हिचकिचाइरहेका छन् लगानीकर्ता ?
यो अवस्थाको गहिरो विश्लेषण गर्दा मुख्य तीनवटा कारण अगाडि आउँछन्:
दोहोरो चपेटाको त्रास:
बजार घट्दो क्रममा रहेकाले आज किनेको सेयरको मूल्य भोलि घट्दा पुँजी पनि गुम्ने र ऋणको ब्याज पनि तिर्नुपर्ने 'दोहोरो मार' पर्ने डर लगानीकर्तामा छ। त्यसैले उनीहरू आफ्नै पुँजी (इक्विटी) बाट मात्रै खेल्न रुचाइरहेका छन्।
सस्तो बैंक ब्याजदर बनाम महँगो ब्रोकर कर्जा:
हाल बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता छ र बैंकहरूले सस्तो ब्याजदरमै सेयर धितो कर्जा दिइरहेका छन्। ब्रोकरले बैंकबाटै ऋण लिएर लगानीकर्तालाई दिने हुँदा बैंकको भन्दा ब्रोकरको मार्जिन कर्जा तुलनात्मक रूपमा महँगो पर्छ। सस्तो विकल्प हुँदाहुँदै महँगो जोखिम लिन लगानीकर्ता तयार छैनन्।
नीतिगत अस्थिरता र समन्वय अभाव:
अर्थ मन्त्रालय, राष्ट्र बैंक र धितोपत्र बोर्डबीच सेयर बजारलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा एकरूपता छैन। नीतिगत अन्योलताले बजारमा 'बुल रन' (उकालो यात्रा) को विश्वास नदिलाएसम्म कर्जा लिएर सेयर किन्ने आँट लगानीकर्ताले गर्न सकेका छैनन्।
समग्रमा भन्नुपर्दा, ब्रोकरहरूले 'सप्लाई' (कर्जाको आपूर्ति) को पाटो बलियो बनाए पनि 'डिमान्ड' (माग) सिर्जना हुन बजारमै सकारात्मक माहोल आउनु अपरिहार्य देखिन्छ। जबसम्म बजारले स्पष्ट उकालो दिशा समात्दैन र लगानीकर्तामा पुँजीगत लाभको सुनिश्चितता महसुस हुँदैन, तबसम्म ब्रोकरका खातामा थुप्रिएको अर्बौं रुपैयाँले सेयर बजारमा प्रवेश पाउने सम्भावना न्यून छ।
