बितेको साता नेप्से परिसूचक गत साताको २,५८७.२५ अंकबाट ४.५५ अंक (०.१८ प्रतिशत) बढेर २,५९१.८० मा बन्द भएको छ। तर परिसूचकको यो मामुली उक्लाइभन्दा कारोबारको सुस्तताले बढी ध्यान तानेको छ। दैनिक औसत कारोबार रकम २१.०८ प्रतिशतले घटेको छ। यही बीचमा नेपाल धितोपत्र बोर्डले आधारभूत सेयरधनीको सेयर बिक्रीसम्बन्धी निर्देशन संशोधन गर्दै पूर्वसूचनाको सर्त खुकुलो बनाएको छ। यसले दशैँपछि बजारलाई राहत दिने आकलन गरिएको छ।
पाँच कारोबार दिनमध्ये तीन दिन परिसूचक माथि र दुई दिन तल रह्यो। तर यो गणनाले पूरा चित्र देखाउँदैन। अन्तिम कारोबार दिन परिसूचक एकै दिनमा १७.१५ अंक (०.६७ प्रतिशत) उक्लियो, जुन पूरै साताको वृद्धिको करिब चार गुणा हो। अघिल्ला चार दिनमा परिसूचक करिब १२.६० अंकले तल थियो। अन्तिम दिनको खरिदले मात्र साताको खाता सकारात्मक बनाइदियो। साताभरको न्यूनतम २,५५७.३० र अधिकतम २,५९१.८५ रह्यो, र बन्द भाउ उच्चतम बिन्दुकै वरिपरि पुग्नुले अन्तिम दिन खरिदकर्ताको पकड बलियो भएको संकेत दिन्छ।
परिसूचक बढे पनि बजारको सक्रियता घटेको छ। दैनिक औसत कारोबार रकम ४ अर्ब ७९ करोडबाट ३ अर्ब ७८ करोडमा झरेको छ, जुन एक अर्बभन्दा बढीको कमी हो। दैनिक औसत किनबेच भएको सेयर संख्या १३.९३ प्रतिशत र कारोबार संख्या १२.४१ प्रतिशतले घटेको छ। कारोबार भएका कम्पनी भने ३५६ बाट ३५७ मात्र पुगेर लगभग उस्तै रहे। यसको अर्थ बजारमा कम्पनी घटेर होइन, प्रत्येक सेयरमा खरिदबिक्रीको तीव्रता घटेर कारोबार खुम्चिएको हो। प्रकाशित औसत आँकडाबाट निकालिएको हिसाबमा प्रतिकारोबार रकम पनि करिब ९५ हजारबाट ८५ हजार रुपैयाँमा झरेको छ, जसले ठूला रकमका सौदा घटेको सम्भावना देखाउँछ। बजार पूँजीकरण भने ४४ खर्ब ५० अर्बबाट करिब ८ अर्ब बढेर ४४ खर्ब ५८ अर्ब पुगेको छ।
सेन्सेटिभ परिसूचक ०.६१ प्रतिशत (२.८३ अंक), सेन्सेटिभ फ्लोट ०.८१ प्रतिशत (१.२७ अंक) र फ्लोट परिसूचक ०.४१ प्रतिशत (०.७४ अंक) बढे। तीनै परिसूचकको वृद्धि नेप्सेको ०.१८ प्रतिशतभन्दा बढी भएकाले ठूला र बढी कारोबार हुने कम्पनीले परिसूचकलाई तानेको अनुमान गर्न सकिन्छ। १३ उपसमूहमध्ये चारको परिसूचक बढ्यो र नौको घट्यो। बैंकिङ उपसमूह १.५२ प्रतिशत (२२.७८ अंक) बढेर १,५१७.२५ मा पुग्यो। अंकका आधारमा विकास बैंक उपसमूह ३२.१६ अंक बढेर अगाडि रह्यो। अर्कोतर्फ अन्य उपसमूह १.०५ प्रतिशत घट्यो, र अंकका आधारमा निर्जीवन बीमाले सबैभन्दा बढी ७६.९९ अंक गुमायो। लघुवित्त, लगानी र वित्त कम्पनीको परिसूचक पनि ०.७१ देखि ०.८८ प्रतिशतसम्म घटे। गिरावट र वृद्धिको दायरा लगभग बराबर हुनु र नौ उपसमूह कमजोर रहनुले साताको लाभ फराकिलो नभई साँघुरो समूहमा सीमित रहेको देखाउँछ।
सेयरतर्फ कुथेली बुखरी स्मल हाइड्रोपावर साताको सबैभन्दा चर्चित रह्यो। ८०६ रुपैयाँमा कारोबार भएको यसको सेयर २०.३५ प्रतिशत बढेर ९७० पुग्यो। कम्पनीले १८ प्रतिशत बोनस सेयर वितरण गर्ने घोषणा गरेपछि लगानीकर्ता आकर्षित भएका हुन्। अन्य बढ्नेहरू (SNORL, GHL, BHCL, GBIMESY2) को वृद्धि साढे ६ प्रतिशतभन्दा कम रह्यो। घट्नेतर्फ रिज लाइन इनर्जी ८.८६ प्रतिशत गिरेर ६६८ मा झर्यो। उन्नती सहकार्य लघुवित्त र माबिलुङ्ग इनर्जी करिब ८ प्रतिशत, MKCL ७.६७ प्रतिशत र SWASTIK ६.५८ प्रतिशत घटे। फ्लोरसिटको विश्लेषणमा सबैभन्दा लोकप्रिय खरिद सूचीमा लक्ष्मी सनराइजको ७ प्रतिशत डिबेञ्चर २०९२, प्राइम बैंकको ६.२५ प्रतिशत डिबेञ्चर २०९३ र ग्लोबल आइएमई लघुवित्त शीर्षमा रहे। निश्चित प्रतिफल दिने डिबेञ्चरतर्फ खरिद बढ्नुले अनिश्चित बजारमा लगानीकर्ता सुरक्षित आम्दानी खोजिरहेको संकेत दिन्छ।
बजार किन उत्साहित हुन सकेन भन्ने प्रश्न केही समययता लगानीकर्तामा छ। बजेटले पुँजीगत लाभकर अल्पकालीनमा ७.५ बाट १० प्रतिशत र दीर्घकालीनमा ५ बाट ७.५ प्रतिशत पुर्याएपछि चौतर्फी विरोध भयो। त्यसपछि सरकार पछि हट्यो, र पुरानै दरमा मात्र नफर्काई अल्पकालीनमा ५ र दीर्घकालीनमा ३.७५ प्रतिशत कायम गर्यो। लगानीकर्ताले मागेभन्दा बढी सहुलियत पाए पनि बजारले त्यसअनुरूप उचाइ लिन सकेन। यसको एउटा कारण नीतिगत अस्थिरताको त्रास थियो। सेयर बिक्रीअघि १५ दिनको पूर्वसूचना दिनुपर्ने व्यवस्था आउन लागेको खबरले बजारमा ठूलो अन्योल सिर्जना गर्यो। आज कर घटाउने निकायले भोलि अर्कै नियम ल्याउँछ कि भन्ने आशंकाले लगानीकर्ता पूँजी खन्याउनुभन्दा प्रतीक्षामा बसे।
यही पृष्ठभूमिमा धितोपत्र बोर्डले निर्देशन संशोधन गरेको हो। असोज २३ गते सबै सूचीकृत कम्पनीलाई पठाएको पत्रमा बोर्डले २०८३ भदौ ९ मा जारी निर्देशनलाई परिमार्जन, संशोधन र थप गरेको जनाएको छ। साबिकको व्यवस्थामा आफ्नो सेयरको ५ प्रतिशत वा सोभन्दा बढी बेच्न चाहने आधारभूत सेयरधनीले १५ दिनअघि कम्पनीलाई जानकारी दिनुपर्थ्यो। अब १५ प्रतिशत वा सोभन्दा बढी बेच्नुपरे मात्र जानकारी दिनुपर्ने र त्यो पनि ५ कारोबार दिनअघि दिए पुग्ने भएको छ।
संशोधनले निर्देशनको दायरा पनि स्पष्ट पारेको छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्जमा सूचीकृत भई धितोपत्र दर्ता तथा निष्कासन नियमावली, २०७३ को नियम ३८ बमोजिमको लकइन अवधि सकिएका कम्पनीका आईपीओका बखत कायम रहेका आधारभूत सेयरधनीलाई मात्र यो व्यवस्था लागू हुनेछ। साबिकको निर्देशनमा 'नेप्सेमा सूचीकृत कम्पनीका आधारभूत सेयरधनी' भनिएको थियो। आईपीओका बखतका सेयरधनी र लकइन अवधि सकिएको सर्त त्यसमा खुलाइएको थिएन।
यो फेरबदललाई दुई तहमा पढ्न सकिन्छ। पहिलो, बजारमा नियन्त्रणका उपाय थपिँदै छन् कि भन्ने त्रास घट्छ। दायरा आधारभूत सेयरधनीमा सीमित र स्पष्ट भएपछि अन्योल कम हुने सम्भावना छ। दोस्रो, बोर्डले प्रक्रियागत बोझ घटाएको छ। सूचना दिनुपर्ने सीमा तीन गुणा बढेको छ र प्रतीक्षा अवधि पनि उल्लेख्य छोटिएको छ। यसले आधारभूत सेयरधनीका लागि बिक्री सहज बनाउँछ। यसको अर्को पाटो पनि छ। यस निर्देशनअन्तर्गत १५ प्रतिशतभन्दा कमको बिक्रीमा पूर्वसूचना नचाहिने भएकाले त्यस्ता बिक्रीबारे बजारले अगावै थाहा पाउने छैन। पारदर्शिताको दृष्टिले यो पक्ष कसरी निगरानी हुन्छ भन्ने आगामी दिनमा हेर्नुपर्ने विषय हो।
यो निर्णयको प्रभावले बजारमा राहत दिने आकलन गरिएको छ। दशैँअघि देखिएको आतंकित बिक्री (प्यानिक सेल) रोकिने र दशैँको बिदापछि बजार सकारात्मक बन्ने अपेक्षा गरिएको छ। सरकार र नियामकले बजार सुधारका लागि एकपछि अर्को खुकुलो कदम चाल्दा पनि लगानीकर्तामा पर्याप्त विश्वास जागेको थिएन। अब कर घटेको र निर्देशन नरम भएपछि बजारका बाधाहरू एकएक गरी हट्दै गएका छन्।
तर नीतिगत राहतले मात्र बजार माथि जाँदैन। पर्याप्त तरलता, अनुकूल ब्याजदर र नयाँ लगानीकर्ताको प्रवेश नभई वास्तविक माग बन्दैन। साताको घटेको कारोबार रकमले पनि अहिले खरिदकर्ताको उत्साह सीमित रहेको देखाउँछ। केही बजार जानकारका अनुसार ठूला लगानीकर्ता तल्लो बिन्दुमा सेयर सञ्चय गर्ने चरणमै हुन सक्छन्।
प्राविधिक रूपमा साताको न्यूनतम (२,५५७.३०) पहिलो समर्थन क्षेत्र २,५४६.६९ भन्दा माथि रह्यो, र तल्लो समर्थन २,५०१.४९ मा छ। माथितर्फ २,६५० देखि २,६७६.५२ को क्षेत्रमा घट्दो ट्रेन्डलाइन र पहिलो प्रतिरोध एकै ठाउँमा आउँछन्। त्यसपछि २,७५४.०८ र २,७९९.१५ अर्का प्रतिरोध हुन्। दैनिक आरएसआई ४८.६७ मा पुगेको छ भने एमएसीडी अझै शून्यभन्दा तल भए पनि सिग्नल रेखासँगको खाडल साँघुरिँदै छ। साप्ताहिक आरएसआई (४३.५४) भने मध्यम अवधिको गति अझै कमजोर रहेको देखाउँछ। अब बढ्दो कारोबारसहित परिसूचकले २,६५०–२,६७६ को क्षेत्र पार गर्छ कि गर्दैन भन्ने मुख्य परीक्षा हुनेछ। उल्टो, २,५४६ भन्दा तल बन्द भए २,५०० को क्षेत्रको पुनः परीक्षण हुन सक्छ। यो विश्लेषण सूचनामूलक हो, लगानी सल्लाह होइन।
000
