अरुण–३ जलविद्युत परियोजना: नेपालको ऊर्जा र आर्थिक प्रगतिको नयाँ आयामArun-3 Hydropower Project: A New Horizon for Nepal's Energy and Economic Progress
सङ्खुवासभा जिल्लाको प्रदेश नम्बर १ मा अवस्थित अरुण–३ जलविद्युत परियोजना नेपालले जलविद्युतको सम्भावना उपयोग गर्न लागेको ठूला परियोजनामध्ये एक हो। एसजेभीएन अरुण–३ पावर डेभलपमेन्ट कम्पनी (SAPDC) द्वारा विकास गरिएको यो परियोजना नेपालको ऊर्जा र आर्थिक परिदृश्यलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने लक्ष्य राख्छ।
परियोजनाको मुख्य विवरण
९०० मेगावाटको जडित क्षमता र वार्षिक ३,४६६ गीगावाटघण्टा ऊर्जा उत्पादन क्षमतासहितको यो परियोजना नेपालको ऊर्जा आवश्यकता पूरा गर्न महत्त्वपूर्ण साबित हुनेछ। यस परियोजनाको अनुमानित लागत २०७७ सालको हिसाबले १४४ अर्ब रुपैयाँ रहेको छ। परियोजना ३.४ घण्टाको दैनिक पिकिङ समय (PRoR मोडल) अनुसार सञ्चालनमा आउनेछ।
आर्थिक र सामाजिक लाभ
अरुण–३ परियोजनाले ऊर्जा उत्पादनबाहेक निम्नानुसार विभिन्न बहुपक्षीय लाभ प्रदान गर्दछः
राजस्व संकलन: २५ वर्षको कन्सेसन अवधिमा ३४८ अर्ब रुपैयाँ राजस्व प्राप्त गर्ने अपेक्षा।
ग्रामीण विद्युतीकरण: परियोजनाबाट प्रभावित परिवार (PAF) का लागि मासिक ३० युनिट निःशुल्क विद्युत्।
स्थानिय सेयर: स्थानिय समुदायलाई १.६ अर्ब रुपैयाँ बराबरको सेयर वितरण।
रोजगारी सृजना: निर्माण र सञ्चालन अवधिमा करिब ३,००० प्रत्यक्ष रोजगारीका अवसरहरू।
निःशुल्क ऊर्जा: उत्पादन हुने कुल ऊर्जाको २१.९% निःशुल्क उपलब्ध।
पूर्वाधार र कनेक्टिभिटी
परियोजनाको प्रसारण संरचनामा नेपाल र भारतलाई जोड्ने २१७ किलोमिटर ४०० केभी डबल सर्किट लाइन निर्माण हुनेछ। यसले क्षेत्रीय कनेक्टिभिटीलाई बलियो बनाउँदै नेपालका लागि विद्युत् निर्यातका नयाँ सम्भावनाहरू खोलेर व्यापार घाटा कम गर्न मद्दत पुर्याउनेछ।
हालको प्रगति
हालसम्म परियोजनाको ५३% निर्माण कार्य सम्पन्न भइसकेको छ भने ४०.६३% आर्थिक प्रगति भएको छ। तर, प्रसारण लाइन निर्माण कार्यमा मात्र १२.२% भौतिक प्रगति र २८.०१% आर्थिक प्रगति हासिल भएको छ।
कन्सेसन मोडेल
अरुण–३ परियोजना निर्माण, सञ्चालन र हस्तान्तरण (BOOT) मोडेलमा आधारित छ, जसमा वाणिज्यिक सञ्चालन मिति (COD) पछि २५ वर्षसम्म कम्पनीले सञ्चालन गर्नेछ। कन्सेसन अवधि समाप्त भएपछि परियोजना नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गरिनेछ।
क्षेत्रीय प्रभाव
यो परियोजनाको प्रसारण संरचना सङ्खुवासभा, भोजपुर, खोटाङ, उदयपुर, सिराहा, धनुषा, र महोत्तरी जिल्लाहरूबाट गुज्रनेछ। यसले एक क्षेत्र मात्र नभई देशका विभिन्न भागमा लाभ पुर्याउनेछ।
भविष्यको दृष्टिकोण
अरुण–३ जलविद्युत परियोजना केवल ऊर्जा उत्पादनका लागि मात्र नभई दक्षिण एसियामा नेपाललाई ऊर्जा केन्द्र बनाउने लक्ष्यको प्रतीक हो। जलविद्युत सम्भावनाको उपयोग गर्दै नेपालले दिगो आर्थिक वृद्धि हासिल गर्न, ग्रामीण जीविकोपार्जनमा सुधार गर्न, र ऊर्जा व्यापारमार्फत क्षेत्रीय सहकार्यलाई बलियो बनाउने योजना अघि सारेको छ।
यो परियोजना नेपालको पूर्वाधार र ऊर्जा लक्ष्यहरूलाई अगाडि बढाउनका लागि सार्वजनिक–निजी साझेदारी र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको महत्त्वपूर्ण उदाहरण हो। सञ्चालनमा आएपछि अरुण–३ जलविद्युत परियोजनाले केवल घरहरू उज्यालो पार्ने होइन, नेपालको आर्थिक भविष्यलाई उज्यालो बनाउने मार्ग प्रशस्त गर्नेछ।
The Arun-3 Hydropower Project, located in Sankhuwasabha District of Province 1, stands as a hallmark of Nepal's commitment to harnessing its hydropower potential. Developed by SJVN Arun-3 Power Development Company (SAPDC), the project is poised to play a transformative role in the nation's economic and energy landscape.
Key Project Details
The project boasts an impressive installed capacity of 900 MW with an annual energy generation potential of 3,466 GWh. This reservoir-type plant, operating under a PRoR model with 3.4 hours of daily peaking, is a significant step towards fulfilling the country’s energy demands. The estimated project cost is NPR 144 billion (as per 2020 estimates).
Economic and Social Benefits
Beyond energy generation, the Arun-3 project offers multi-faceted benefits:
Revenue Generation: Expected revenue of NPR 348 billion during the concession period.
Rural Electrification: Free provision of 30 units of electricity per month for each Project-Affected Family (PAF).
Community Shares: NPR 1.6 billion in shares allocated for local communities.
Employment Opportunities: Creation of approximately 3,000 direct jobs during the construction and operational phases.
Free Energy: A generous provision of 21.9% of the energy produced.
Infrastructure and Connectivity
The project includes a robust transmission system, comprising a 217 km 400 kV double-circuit line connecting Nepal to Muzaffarpur, India. This is anticipated to enhance regional connectivity and open doors for electricity exports, boosting Nepal’s trade balance.
Current Progress
As of now, construction progress has reached 53%, with 40.63% of financial expenditure already utilized. The transmission line construction, however, lags with only 12.2% physical progress and 28.01% financial progress.
Concession Model
The Arun-3 project follows a Build-Own-Operate-Transfer (BOOT) model with a concession period of 25 years after achieving Commercial Operation Date (COD). This ensures a smooth transfer of the project to the Nepal government post-concession.
Regional Impact
The transmission infrastructure passes through multiple districts, including Sankhuwasabha, Bhojpur, Khotang, Udaypur, Siraha, Dhanusa, and Mahottari. This geographic spread ensures that the project benefits not just one region but impacts a broader spectrum of Nepal's population.
Vision for the Future
The Arun-3 Hydropower Project is more than just a power plant; it symbolizes Nepal's aspirations to become an energy hub in South Asia. By leveraging its hydropower potential, the country aims to generate sustainable economic growth, enhance rural livelihoods, and strengthen regional cooperation through energy trade.
This flagship project underscores the importance of public-private partnerships and international collaboration in driving Nepal's infrastructure and energy ambitions. Once operational, the Arun-3 Hydropower Project will not only brighten homes but also pave the way for a brighter economic future for Nepal.
