काठमाडौं — चालु आर्थिक वर्षको पहिलो १० महिनामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा निक्षेप तीव्र गतिमा बढेको छ। तर निजी क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह भने अपेक्षाकृत सुस्त रहेको नेपाल राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले देखाएको छ।
वैशाख मसान्तसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको कुल निक्षेप ९.४ प्रतिशतले बढेर ७९ खर्ब ४९ अर्ब २८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा निक्षेप वृद्धि दर केवल ६.२ प्रतिशत थियो। वार्षिक आधारमा निक्षेप १६ प्रतिशतले बढेको छ, जसले वित्तीय प्रणालीमा तरलता थप मजबुत रहेको देखाउँछ।
निक्षेप संरचनामा उल्लेखनीय परिवर्तन देखिएको छ। कुल निक्षेपमा बचत खाताको हिस्सा अघिल्लो वर्षको ३५.९ प्रतिशतबाट बढेर ४६.२ प्रतिशत पुगेको छ। यसको विपरीत मुद्दती निक्षेपको हिस्सा ५०.८ प्रतिशतबाट घटेर ३८.२ प्रतिशतमा झरेको छ। उच्च ब्याजदरको अवधि सकिएसँगै निक्षेपकर्ताहरू दीर्घकालीन मुद्दती निक्षेपभन्दा बढी तरल बचत खातातर्फ आकर्षित भएको यसले देखाउँछ। संस्थागत निक्षेपको हिस्सा पनि ३५.४ प्रतिशतबाट घटेर ३३.७ प्रतिशतमा आएको छ।
निजी क्षेत्रतर्फ प्रवाहित कर्जा भने ५.७ प्रतिशतले मात्र बढेर ५८ खर्ब ९ अर्ब ७१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा कर्जा विस्तार ७.३ प्रतिशत थियो। बैंकहरूसँग पर्याप्त तरलता हुँदाहुँदै पनि कर्जा प्रवाहमा सावधानी अपनाइएको यसले संकेत गर्छ।
कर्जाको प्रकृतिगत संरचनामा घरजग्गा धितोको प्रभुत्व कायमै छ। कुल कर्जाको ६३.५ प्रतिशत घरजग्गा धितोमा आधारित छ, जुन अघिल्लो वर्षको ६५.१ प्रतिशतभन्दा केही कम हो। चालु सम्पत्ति सुरक्षणमा आधारित कर्जाको हिस्सा भने १४.६ बाट बढेर १४.९ प्रतिशत पुगेको छ, जसले व्यापार र उत्पादन क्षेत्रतर्फ कर्जा बिस्तारै विस्तार हुँदै गएको संकेत दिन्छ।
क्षेत्रगत रूपमा हेर्दा निर्माण क्षेत्रतर्फको कर्जा १२.८ प्रतिशत र उपभोग्य क्षेत्रतर्फको कर्जा १२.३ प्रतिशतले बढेर सबैभन्दा अग्रस्थानमा छन्। यातायात, सञ्चार तथा सार्वजनिक सेवा क्षेत्रमा १०.९ प्रतिशत र औद्योगिक उत्पादनमा ६.८ प्रतिशतले कर्जा बढेको छ। तर कृषि क्षेत्रतर्फको कर्जा भने २.३ प्रतिशतले घटेको छ। सरकारको प्राथमिकतामा रहेको कृषि क्षेत्रमा बैंकिङ लगानी संकुचित हुनु चिन्ताको विषय बनेको छ।
कर्जाको प्रकारमा आयातसँग सम्बन्धित ट्रस्ट रिसिप्ट कर्जामा सबैभन्दा बढी ३६.१ प्रतिशतको वृद्धि देखिएको छ, जसले व्यापारिक गतिविधि पुनः चलायमान भइरहेको संकेत गर्छ। शेयर बजारमा लगानीका लागि प्रयोग हुने मार्जिन कर्जा १५.५ प्रतिशतले बढेको छ भने हायर पर्चेज कर्जा ९.१ प्रतिशतले विस्तार भएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार निक्षेप उच्च दरमा बढ्दा कर्जा प्रवाह सुस्त रहनु लगानी वातावरणमा कमजोरी र परियोजना माग घटेको संकेत हो। बैंकिङ प्रणालीमा तरलता प्रशस्त छ, तर कर्जा माग नबढेसम्म त्यसले आर्थिक गतिविधिमा खासै टेवा पुर्याउन नसक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
