चेक बाउन्स हुनुका मुख्य कारणहरू Cheque Bounce: Causes and Consequences
भुक्तानीका निम्ति दिइएको चेक बैङ्कबाट भुक्तान हुन नसकी फिर्ता हुनु भनेको ‘चेक बाउन्स’ हुनु हो। चेक बाउन्स हुनुका मुख्य कारणहरू निम्न छन्:
अपर्याप्त रकम: खातावालाको खातामा पर्याप्त रकम नभएमा चेक बाउन्स हुन्छ।
हस्ताक्षर नमिल्नु: चेकमा गरिएका हस्ताक्षरहरू नमिलेमा पनि चेक बाउन्स हुन्छ।
चेकको समाप्त मिति: चेकको म्याद सकिएमा।
खाता बन्द हुनु: खातावालाले खाता बन्द गरेका कारण।
प्राविधिक समस्या: चेकमा हुने कुनै अन्य त्रुटि वा प्राविधिक कारण।
चेक बाउन्स भएपछि गरिने कारबाहीहरू:
पहिलो पटक: चेक बाउन्स भएको जानकारी सम्बन्धित खातावाला र चेक प्राप्तकर्तालाई बैंकले दिने गर्दछ।
दोस्रो पटक: पुनः चेक फिर्ता भएको खण्डमा बैंकले पुनः जानकारी दिनुपर्दछ र यस अवस्थामा चेक प्राप्तकर्ताले कर्जा सूचना केन्द्रमा उजुरी गर्न सक्छ।
तेस्रो पटक: लगातार तेस्रो पटक चेक बाउन्स भएमा सम्बन्धित खातावालालाई कालोसूचीमा राख्ने प्रक्रियासमेत अघि बढ्न सक्छ। यससँगै, पुलिसमा उजुरी दिएर कानूनी प्रक्रिया अघि बढाउन सकिन्छ।
राष्ट्र बैंकको निर्देशन:
कालोसूची: चेक बाउन्स भएका व्यक्तिहरूलाई कालोसूचीमा राख्ने व्यवस्था छ जसबाट उनीहरूले कुनै पनि बैङ्कमा खाता खोल्न, ऋण लिन र बैंकिङ कारोबार गर्न पाउँदैनन्।
चेक राइटर प्रयोग: चेकको अग्रभागमा अनिवार्य रूपमा चेक राइटर प्रयोग गर्नुपर्छ।
अङ्क र अक्षरमा फरक परे अक्षरलाई मान्यता: चेकमा लेखिएको रकम अङ्क र अक्षरमा फरक परे अक्षरलाई मान्यता दिने व्यवस्था।
क्रस छाप वा कुनै छाप नलाग्ने: बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको चेकको अग्रभागमा अन्य संस्थाको क्रस छाप वा कुनै पनि छाप नलाग्ने।
डिजिटल हस्ताक्षर: इलेक्ट्रोनिक चेक क्लियरेन्सको इमेज प्राप्त हुने भएकाले त्यसका पछाडि कालो रङमा डिजिटल हस्ताक्षर अनिवार्य।
चेक बाउन्सको प्रक्रिया:
पहिलो पटक चेक बाउन्स: बैङ्कलाई नै चेक बाउन्स गरिदिन अनुरोध गर्दा सम्बन्धित बैङ्कले नै चेक बाउन्स भएको पुर्जी उपलब्ध गराउँछ।
दोस्रो पटक चेक बाउन्स: पहिलो बाउन्स भएको एक सातासम्म पनि पैसा हातमा नपरे फेरी बैङ्कलाई दोस्रो पटक चेक बाउन्स गरिदिन अनुरोध गर्नु पर्दछ।
तेस्रो पटक चेक बाउन्स: लगातार तेस्रो पटक चेक बाउन्स भएपछि सम्बन्धित खातावालालाई कालोसूचीमा राख्ने निवेदन दिन सकिन्छ।
यसरी, चेक बाउन्स हुँदा समयमै उचित कदम चाल्नु जरुरी हुन्छ ताकि कानूनी समस्या र आर्थिक नोक्सानीबाट बच्न सकियोस्।
A cheque bounce occurs when a cheque cannot be honored by the bank due to various reasons. Here are the main causes of cheque bounces and the subsequent actions taken:
Causes of Cheque Bounce
Insufficient Funds: The most common reason for a cheque bounce is insufficient funds in the account.
Signature Mismatch: If the signatures on the cheque do not match those on record, the cheque will bounce.
Expired Cheque: If the cheque is presented after its expiry date.
Account Closure: The account holder has closed the account from which the cheque is issued.
Technical Issues: Any other errors or technical issues with the cheque.
Actions Taken After Cheque Bounce
First Instance:
The bank informs the account holder and the cheque receiver about the bounce.
Second Instance:
If the cheque bounces again, the bank will inform both parties again. The cheque receiver can file a complaint with the Credit Information Bureau.
Third Instance:
If the cheque bounces for the third consecutive time, the account holder can be blacklisted. Legal proceedings, including filing a police report, may also be initiated.
Directives from the Central Bank
Blacklisting:
Individuals with bounced cheques may be blacklisted, preventing them from opening accounts, obtaining loans, or conducting banking transactions.
Mandatory Use of Cheque Writer:
Cheques must be filled out using a cheque writer on the front side.
Discrepancy Between Numbers and Words:
If there is a discrepancy between the amount written in numbers and words, the amount written in words will be considered valid.
No Cross Stamp:
No cross stamps or any stamps of other institutions should be on the front side of the cheque.
Digital Signatures:
Electronic cheques require digital signatures in black ink on the back side.
Cheque Bounce Process
First Cheque Bounce:
The bank issues a cheque bounce memo upon request.
Second Cheque Bounce:
If the money is not received within a week of the first bounce, a second cheque bounce request can be made to the bank.
Third Cheque Bounce:
After the third consecutive bounce, a request can be made to blacklist the account holder.
Taking timely and appropriate steps in case of a cheque bounce is crucial to avoid legal issues and financial losses.
