युक्रेन–रुस युद्ध र हालैको इजरायल–हमास संघर्षले विश्वको हतियार उद्योगलाई तीव्र गतिमा अघि बढाएको छ। स्टकहोम इन्टरनेशनल पिस रिसर्च इन्स्टिच्युट (SIPRI) ले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनअनुसार, सन् २०२३ मा हतियार र सैन्य सेवाहरूको बिक्री $६३२ अर्ब पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ४.२ प्रतिशतले बढी हो। यो वृद्धि विश्वव्यापी तनाव र सुरक्षा आवश्यकताको स्पष्ट संकेत हो।
SIPRI को प्रतिवेदनले युक्रेन र गाजाको युद्धसँगै पूर्वी एसियामा बढ्दो तनावले हतियार उत्पादन र बिक्रीलाई तीव्रता दिएको छ। विश्वका शीर्ष १०० हतियार उत्पादकहरूको बिक्रीमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ, विशेषगरी रुस र मध्यपूर्वका निर्माता कम्पनीहरूबाट।
यस उद्योगमा अमेरिकी कम्पनीहरूको प्रभुत्व कायमै छ। शीर्ष १०० मध्ये ४१ अमेरिकी कम्पनीहरूले विश्वको कुल हतियार बिक्रीको लगभग आधा हिस्सा ओगटेका छन्। यी कम्पनीहरूको बिक्री अघिल्लो वर्षभन्दा २.५ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। तर, लकहिड मार्टिन र RTX (पहिले रेथियोन टेक्नोलोजी) जस्ता ठूला अमेरिकी कम्पनीहरूको राजस्व भने क्रमशः १.६ प्रतिशत र १.३ प्रतिशतले घटेको छ।
इजरायल–हमास युद्धले मध्यपूर्वमा हतियार खरिदको दौडलाई थप तीव्र बनाएको छ। इजरायलसँग आफ्नै हतियारको ठूलो भण्डार छ भने इरान र खाडी देशहरूले हमासलाई सहयोग गरेको भनाइ प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। उता, पूर्वी एसियामा बढ्दो तनाव र युक्रेनमा युद्धले साना हतियार उत्पादकहरूको भूमिका बढाएको छ।
यस बृद्धि पछाडिको कारण भनेको विश्वव्यापी अस्थिरता हो। सुरक्षा प्राथमिकतामा गरिएको भारी लगानीले देशहरूको रणनीतिमा ठूलो परिवर्तन आएको संकेत गर्दछ। तर, उत्पादन क्षमतामा देखिएको कमीले आपूर्ति श्रृंखलाको प्रभावकारिता र उत्पादन स्तरको चुनौतीलाई उजागर गरेको छ।
अमेरिकी कम्पनीहरूको प्रभुत्वले तिनीहरूको प्रविधिगत उन्नति र अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जाललाई दर्शाउँछ। तर, साना क्षेत्रीय उत्पादकहरूको बढ्दो प्रभावले स्थानीय आवश्यकतालाई प्राथमिकता दिँदै बजारलाई थप विविध बनाएको छ।
यो बृद्धिले हतियार बजारको आर्थिक लाभ भए पनि लामो समयका लागि विश्वको स्थिरतामा चुनौती थपेको छ। युद्ध र पुनःसशस्त्रीकरण कार्यक्रममा गरिएको लगानीले हिंसा र अस्थिरताको चक्रलाई निरन्तरता दिन सक्ने संकेत गरेको छ।
जसरी हतियार उद्योगले वृद्धि गरिरहेको छ, त्यसरी नै विश्वले द्वन्द्वहरूको समाधान खोज्न आवश्यक छ। शान्ति र स्थिरतामा ध्यान केन्द्रित नगर्ने हो भने, हतियार बजारले आगामी दिनमा पनि बृद्धि गर्ने सम्भावना प्रबल छ। यो स्थिति आजको अस्थिर विश्वको गम्भीर चित्रण हो।
