सरकारले ल्यायो तेस्रो सार्वजनिक वित्तीय व्यवस्थापन सुधार रणनीति (२०८२–२०८७) — स्रोतको प्रभावकारी विनियोजन, सुशासन र आर्थिक अनुशासन मुख्य लक्ष्यGovernment Unveils Third Public Financial Management Reform Strategy (2082–2087) — Focus on Fiscal Discipline, Transparency, and Efficient Resource Allocation
स्रोतको प्रभावकारी विनियोजन, आर्थिक अनुशासन कायम राख्ने र सार्वजनिक सेवा प्रवाहलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यसहित सरकारले तेस्रो सार्वजनिक वित्तीय व्यवस्थापन सुधार राष्ट्रिय रणनीति (सन् २०८२–२०८७) तयार गरेको छ। यो रणनीति संघीय शासन प्रणाली लागू भएपछिको पहिलो व्यापक वित्तीय सुधार खाका हो, जसले नेपालमा संघीय वित्तीय व्यवस्थापनको दिगोपनालाई बल पुर्याउने सरकारको विश्वास छ।
संघीय शासन प्रणाली कार्यान्वयनपछि ल्याइएको पहिलो सार्वजनिक वित्तीय व्यवस्थापन सुधार रणनीति भएकाले यसले राष्ट्रका दीर्घकालीन सामाजिक–आर्थिक लक्ष्यहरू प्राप्त गर्न स्रोत विनियोजनलाई रणनीतिक बनाउने सरकारको दाबी छ।
रणनीतिले विश्वसनीय प्रमाणमा आधारित बजेट प्रणाली, दिगो आर्थिक अनुशासन, र कार्यसम्पादनमा आधारित बजेट प्रणाली (Performance-Based Budgeting) मार्फत परिणाममुखी प्रशासनिक कार्यसम्पादनलाई प्रोत्साहन दिने लक्ष्य लिएको छ।
रणनीतिले राजस्व संकलन र वित्तीय प्रतिवेदनका लागि आधुनिक, सरल र पारदर्शी सूचना प्रणाली विकास गर्ने, खरिद प्रक्रिया (Procurement Process) लाई प्रभावकारी बनाउने, र स्थायी परियोजना प्रशासन संयन्त्र विकास गर्ने सरकारको योजना छ।
यसका साथै, दिगो सार्वजनिक ऋण व्यवस्थापन, वित्तीय जोखिम न्यूनीकरण, र अन्तरसरकारी समन्वय र स्वचालित आर्थिक हस्तान्तरण प्रणाली स्थापना गर्ने प्रतिबद्धता पनि रणनीतिमा समावेश गरिएको छ।
रणनीतिमा नागरिकको सहभागिता सुनिश्चित गर्दै सहभागितामूलक लेखापरीक्षण (Participatory Audit) प्रणाली लागू गर्ने उल्लेख छ।
यसले वित्तीय खाकामा जलवायु परिवर्तन र लैङ्गिक समानताका प्राथमिकता समायोजन गर्ने, र पारदर्शी शासनमार्फत विश्वास र जवाफदेहिता प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य लिएको छ।
रणनीतिमा भनिएको छ —
“यो रणनीतिले वित्त नीति, राजस्व परिचालन, बजेट निर्माण, खर्च, आन्तरिक नियन्त्रण, ऋण, सम्पत्ति, लेखापालन र लेखापरीक्षण लगायतका क्षेत्रमा सुधारको मार्गनिर्देशन गर्नेछ।”
सरकारले सूचना प्रविधि प्रणालीको विकास र तीनै तहका सरकारबीच क्षमता विस्तारलाई दिगो सुधारको आधार मानेको छ।
यो रणनीति अन्ततः पारदर्शिता, सुशासन र समन्वित वित्तीय प्रणालीलाई संस्थागत गर्ने दिशामा केन्द्रित छ।
रणनीति संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच खर्च र राजस्वका स्रोतहरू सुनिश्चित गर्ने वित्तीय संघीयतासम्बन्धी संवैधानिक प्रावधानहरूसँग मिलाएर तयार गरिएको हो।
यो खाका नेपाल सरकारले ल्याउने ६१औं पञ्चवर्षीय योजना (२०२५–२०२९), तेस्रो सार्वजनिक खर्च तथा वित्तीय उत्तरदायित्व (PEFA) मूल्याङ्कन २०२२, र विभिन्न निगरानी संस्थाहरूका प्रतिवेदनहरूसँग सुसम्बद्ध रहेको छ।
रणनीति समावेशी र सहभागितामूलक प्रक्रियाबाट तयार गरिएको हो।
निर्माण प्रक्रियामा १८ भन्दा बढी संस्थागत परामर्श, ३४ वटा कार्यशाला सत्रहरू र ७०० भन्दा बढी प्रदेश तथा स्थानीय तहका निर्णयकर्ताको सहभागिता रहेको थियो।
नेपाल नगरपालिका संघ, गाउँपालिका महासंघ र नागरिक समाजसँगको सहकार्यले रणनीतिको पारदर्शिता र स्वामित्व सुनिश्चित गरेको सरकारको दाबी छ।
रणनीति निर्माणको नेतृत्व अर्थ मन्त्रालयअन्तर्गतको वित्तीय संघीयता समन्वय महाशाखाले लिएको थियो, जसमा विषय विशेषज्ञहरूको प्रत्यक्ष संलग्नता रहेको थियो।
नेपालले सन् १९९० दशकदेखि नै राजस्व र खर्चमा अनुशासन कायम राख्न र सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा सुधार ल्याउन सार्वजनिक वित्तीय सुधारका पहलहरू गर्दै आएको हो।
सन् २००५ मा सार्वजनिक खर्च तथा वित्तीय उत्तरदायित्व (PEFA) खाका अंगीकार गरेपछि सरकारको वित्तीय प्रणाली सुधारका प्रयास व्यवस्थित बनेका थिए।
पहिलो रणनीति २००९–२०१४, दोस्रो रणनीति २०१६–२०२६ सम्म कार्यान्वयनमा रहँदै आएको थियो।
अब तेस्रो रणनीति २०८२–२०८७ (२०२५–२०३०) कार्यान्वयन हुने गरी अघि सारिएको छ।
तेस्रो सार्वजनिक वित्तीय व्यवस्थापन सुधार रणनीति नेपाल सरकारको दीर्घकालीन सुशासन, पारदर्शिता र संघीय वित्तीय स्थायित्वतर्फको अर्को महत्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ।
यसले राजस्व परिचालनदेखि बजेट कार्यान्वयनसम्मको सम्पूर्ण चक्रमा सुधार ल्याउने, र तीनै तहका सरकारबीचको सहकार्य र वित्तीय अनुशासनलाई संस्थागत गर्ने लक्ष्य लिएको छ।
Government Unveils Third Public Financial Management Reform Strategy (2082–2087) — Focus on Fiscal Discipline, Transparency, and Efficient Resource Allocation
The Government of Nepal has launched the Third National Public Financial Management (PFM) Reform Strategy (2082–2087 / 2025–2030) with the objectives of strengthening fiscal discipline, enhancing resource allocation efficiency, and improving public service delivery. The strategy aims to support the sustainability of Nepal’s federal governance system by building a transparent, accountable, and coordinated financial management framework.
First Comprehensive PFM Strategy in the Federal Context
This is Nepal’s first PFM reform strategy prepared after the implementation of federal governance. It seeks to guide the government in strategically allocating and utilizing financial resources to achieve national socio-economic goals.
The strategy emphasizes evidence-based budgeting, sustainable fiscal discipline, and a performance-based budget system focused on results and accountability.
Modernization of Revenue and Budget Systems
The strategy envisions the development of a modern, simplified, and transparent financial reporting and revenue collection system.
It also includes plans for a more efficient public procurement process, stronger project administration mechanisms, sustainable public debt management, and risk reduction in public finance.
Additionally, it focuses on improving intergovernmental coordination and developing automated fiscal transfer systems to ensure smooth financial operations among the federal, provincial, and local levels.
Transparency, Inclusiveness, and Citizen Participation
The new PFM strategy promotes participatory auditing to enhance citizen engagement in financial accountability.
It also integrates climate and gender priorities into financial frameworks, promoting inclusive and transparent governance that builds trust and accountability between citizens and the state.
ICT and Capacity Development at the Core
According to the strategy,
“This framework will guide improvements in fiscal policy, revenue mobilization, budgeting, expenditure control, debt and asset management, accounting, and auditing.”
The government has identified information technology (IT) systems and capacity development across all tiers of government as essential for sustainable reform.
Ultimately, the strategy seeks to institutionalize a strong, transparent, and coordinated public financial management system that reinforces good governance.
Aligned with Fiscal Federalism and the Constitution
The strategy has been designed to align with the constitutional principles of fiscal federalism, ensuring that revenue and expenditure responsibilities are well-defined among the federal, provincial, and local governments.
It also draws from the upcoming 61st Five-Year Plan (2025–2029), the Third Public Expenditure and Financial Accountability (PEFA) Assessment (2022), and key reports from institutions such as the Office of the Auditor General, the Public Procurement Monitoring Office, the Commission for the Investigation of Abuse of Authority, and the National Natural Resources and Fiscal Commission.
Participatory Formulation — 700+ Stakeholders Involved
The strategy was developed through a participatory and inclusive process, involving more than 18 institutional consultations and 34 provincial and local-level sessions attended by over 700 decision-makers.
The National Association of Rural Municipalities in Nepal (NARMIN), the Municipal Association of Nepal, and various civil society organizations collaborated to ensure transparency and local ownership of the process.
The preparation was led by the Fiscal Federalism Coordination Division under the Ministry of Finance, with active involvement from national experts and financial governance specialists.
Nepal has been advancing public financial reforms since the 1990s to strengthen good governance, maintain fiscal discipline, and improve public service delivery.
After adopting the PEFA framework in 2005, the country institutionalized systematic evaluation and reform of public financial systems.
The first PFM Reform Strategy (2009–2014) and the second strategy (2016–2026) guided previous reform phases.
This third strategy (2082–2087 / 2025–2030) marks the beginning of the next decade of fiscal governance transformation.
The Third PFM Reform Strategy represents a significant milestone in Nepal’s journey toward good governance, fiscal discipline, and transparency.
It aims to improve every stage of public finance — from revenue mobilization to expenditure control and audit compliance, ensuring better coordination among all levels of government.
