काठमाडौं — लामो समयदेखि सुस्त रहेको आर्थिक गतिविधि र कमजोर लगानी वातावरणबीच नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को मौद्रिक नीतिले वित्तीय क्षेत्रमा केही सकारात्मक अपेक्षा सिर्जना गरेको छ। विशेषगरी निजी क्षेत्रतर्फ कर्जा विस्तारको लक्ष्य वृद्धि र सेयर धितो कर्जामा देखाइएको लचकताले लगानीकर्ताको मनोविज्ञानमा तत्काल प्रभाव पारेको छ। यही अपेक्षाको प्रभावस्वरूप पछिल्लो कारोबारमा सेयर बजारले सुधारको संकेत देखाएको छ।
राष्ट्र बैंकले आगामी वर्ष निजी क्षेत्रमा जाने कर्जा ११ प्रतिशतले विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ। पछिल्ला केही वर्षमा उच्च ब्याजदर, लगानीकर्ताको कमजोर आत्मविश्वास र कर्जाको मागमा आएको गिरावटका कारण बैंकिङ प्रणालीमा तरलता थुप्रिँदै गएको थियो। यस्तो अवस्थामा कर्जा प्रवाहलाई सहज बनाउने नीति निजी क्षेत्रलाई पुनः सक्रिय बनाउने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।
मौद्रिक नीति सार्वजनिक हुनुअघि नै बजारमा सकारात्मक अपेक्षा देखिन थालेको थियो। नीतिले लगानी वातावरण सुधार गर्ने अनुमानका बीच नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) परिसूचक मंगलबार २४.५७ अंकले बढेर २ हजार ६५१.६८ विन्दुमा पुगेको छ। अघिल्ला दुई कारोबार दिनमा भएको गिरावटपछि आएको यो सुधारले बजारमा खरिदकर्ताको सक्रियता पुनः बढ्न थालेको संकेत गरेको छ।
तर बजारको यो सुधारलाई तत्कालै दीर्घकालीन बुलिस प्रवृत्तिको सुरुवातका रूपमा भने लिन सकिँदैन। पछिल्लो समय नेप्सेमा देखिएको उतारचढाव मुख्यतः नीतिगत अपेक्षा र लगानीकर्ताको मनोवैज्ञानिक प्रतिक्रियाबाट प्रभावित देखिन्छ। अबको दिशा भने मौद्रिक नीतिका प्रावधान व्यवहारमा कसरी लागू हुन्छन् र त्यसले वास्तविक अर्थतन्त्रमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने कुराले निर्धारण गर्नेछ।
सेयर धितो कर्जामा सहजताले बढायो उत्साह
मौद्रिक नीतिमा सबैभन्दा बढी चासो दिइएको विषयमध्ये एक सेयर धितो कर्जाको व्यवस्था हो। यसअघि सबै बैंक तथा वित्तीय संस्थाका लागि समान सीमा लागू गरिएको थियो। नयाँ व्यवस्थाले संस्थाको पुँजी अवस्था, जोखिम व्यवस्थापन क्षमता र तरलताको अवस्थाअनुसार कर्जा प्रवाह गर्न सक्ने बाटो खोल्ने संकेत गरेको छ।
यसले बलिया वित्तीय संस्थालाई आफ्नो क्षमता अनुसार सेयर बजारमा लगानी विस्तार गर्ने अवसर दिन सक्छ। विशेषगरी संस्थागत लगानीकर्ताको सहभागिता बढ्न सक्ने सम्भावना देखिएको छ। बजारमा ठूलो हिस्सा संस्थागत लगानीकर्ताले ओगट्न थालेमा कारोबारको स्थिरता र बजारको गहिराइमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ।
यद्यपि, कर्जा सहज बनाउँदैमा बजार स्वतः बढ्ने अवस्था भने हुँदैन। बैंकहरूले कर्जा विस्तार गर्न सक्ने वास्तविक क्षमता, लगानीकर्ताको ऋण लिने इच्छा र कम्पनीहरूको आम्दानी वृद्धिले यसको प्रभाव निर्धारण गर्नेछ।
कारोबार रकम बढ्नुले देखायो लगानीकर्ताको सक्रियता
नेप्से परिसूचकसँगै कारोबार रकममा आएको वृद्धिले पनि बजारमा केही उत्साह फर्किएको देखाएको छ। अघिल्लो कारोबार दिन करिब ३ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएकोमा मंगलबार कारोबार रकम बढेर ४ अर्ब ४० करोड रुपैयाँभन्दा माथि पुगेको छ।
एकै दिन ९५ लाखभन्दा बढी कित्ता सेयर किनबेच हुनु र ७२ हजारभन्दा बढी कारोबार हुनु बजारमा खरिदकर्ता सक्रिय भएको संकेत हो। सामान्यतया परिसूचक वृद्धिसँगै कारोबार रकम पनि बढ्नु बजारमा नयाँ माग प्रवेश भएको संकेत मानिन्छ।
मंगलबार बजारका सबै उपसमूह सकारात्मक रहे। व्यापार, बैंकिङ र विकास बैंक समूहमा देखिएको सुधारले मौद्रिक नीतिप्रति वित्तीय क्षेत्रका कम्पनीप्रति लगानीकर्ताको विश्वास बढेको देखाउँछ। बैंकिङ क्षेत्र नेपालको सेयर बजारमा ठूलो हिस्सा ओगट्ने भएकाले यस समूहको प्रदर्शनले समग्र बजारको दिशामा महत्वपूर्ण प्रभाव पार्ने गर्छ।
बैंकिङ प्रणाली पुनर्संरचनाको तयारी
मौद्रिक नीतिले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको हालको वर्गीकरण प्रणालीमाथि पुनर्विचार गर्ने संकेत पनि दिएको छ। अहिले बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई क, ख, ग र घ वर्गमा विभाजन गरिएको छ। तर बदलिँदो वित्तीय प्रणाली र डिजिटल बैंकिङको विस्तारसँगै यो संरचनालाई थप प्रभावकारी बनाउने आवश्यकता देखिएको छ।
राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई विशिष्ट सेवामा केन्द्रित गर्ने उद्देश्यसहित संरचनागत परिवर्तनको संकेत गरेको छ। यसले वित्तीय संस्थाबीचको अनावश्यक प्रतिस्पर्धा घटाउन, सञ्चालन खर्च कम गर्न र प्रविधिमैत्री सेवा विस्तार गर्न सहयोग पुर्याउन सक्छ।
डिजिटल माध्यमबाट वित्तीय सेवा विस्तार भइरहेका बेला परम्परागत शाखा विस्तारको मोडलमाथि पनि पुनर्विचार आवश्यक देखिएको छ। भविष्यमा बैंकिङ प्रणाली अझ प्रविधि आधारित र विशेषज्ञ सेवातर्फ केन्द्रित हुने सम्भावना बढेको छ।
प्राविधिक रूपमा नेप्से निर्णायक मोडमा
प्राविधिक विश्लेषणले पनि हालको बजार अवस्थालाई महत्वपूर्ण चरणका रूपमा देखाएको छ। सन् २०२६ को सुरुवाती महिनामा बलियो वृद्धि देखाउँदै नेप्से करिब २ हजार ९७५ विन्दुको क्षेत्रमा पुगेको थियो। त्यसपछि भने क्रमिक गिरावट सुरु भयो।
पछिल्लो केही समय बजारले तल्ला उच्च विन्दु र तल्ला न्यून विन्दु बनाउँदै आएको थियो। यसले बजारमा बिक्री दबाब कायम रहेको देखाउँथ्यो। अहिले भने परिसूचक साँघुरिँदो दायरामा कारोबार भइरहेको देखिन्छ, जसले बजार कुनै ठूलो दिशात्मक चालको तयारीमा रहेको संकेत गर्छ।
प्राविधिक दृष्टिले २ हजार ८०१ विन्दुको क्षेत्र बजारका लागि महत्वपूर्ण प्रतिरोध क्षेत्र देखिन्छ। यदि बजारले यो क्षेत्रलाई बलियो रूपमा पार गर्न सकेमा थप सुधारको सम्भावना बढ्न सक्छ। त्यसपछि २ हजार ८७९ र २ हजार ९११ आसपासका क्षेत्र अर्को चुनौती बन्न सक्छन्।
अर्कोतर्फ २ हजार ६०९ आसपासको क्षेत्र तत्कालीन समर्थन क्षेत्रका रूपमा देखिएको छ। यो क्षेत्रभन्दा तल बजार गएमा पुनः बिक्री दबाब बढ्ने जोखिम रहनेछ।
नीतिगत सहजता र वास्तविक सुधारबीचको दूरी
सरकारले आगामी आर्थिक वर्षमा ७ प्रतिशत आर्थिक वृद्धिको लक्ष्य राखेको छ भने मुद्रास्फीति ५.५ प्रतिशतभित्र सीमित गर्ने योजना बनाएको छ। यी लक्ष्य हासिल गर्न मौद्रिक नीतिले विस्तारमुखी भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
तर अर्थतन्त्रको पुनरुत्थान केवल ब्याजदर घटाउने वा कर्जा विस्तार गर्ने नीतिले मात्र सम्भव हुँदैन। निजी क्षेत्रको लगानी विस्तार, उत्पादन वृद्धि, रोजगारी सिर्जना र उपभोगमा सुधार आउन आवश्यक हुन्छ।
सेयर बजारमा आएको पछिल्लो सुधारलाई अहिले नीतिगत विश्वासको प्रारम्भिक प्रतिक्रिया मात्र मान्न सकिन्छ। बजारको वास्तविक मजबुती भने कम्पनीहरूको आम्दानी सुधार, बैंकहरूको स्वस्थ कर्जा विस्तार र समग्र आर्थिक गतिविधिमा देखिने परिवर्तनले निर्धारण गर्नेछ।
अहिलेको अवस्थामा लगानीकर्ताले मौद्रिक नीतिबाट आएको सकारात्मक संकेतलाई अवसरका रूपमा हेरे पनि आगामी केही महिनाको बजार व्यवहारले नै यो सुधार स्थायी हो वा क्षणिक प्रतिक्रिया मात्र हो भन्ने स्पष्ट पार्नेछ।
