काठमाडौँ । नेपाल बैंक लिमिटेडले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को तेस्रो त्रैमाससम्म २ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी खुद नाफा आर्जन गरेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा २ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ नाफा कमाएको बैंकको यसपटकको नतिजाले नाफा सामान्य रूपमा बढेको देखाए पनि समग्र प्रतिफल सूचकमा भने दबाब कायम रहेको संकेत गरेको छ। त्रैमासिक आधारमा हेर्दा बैंकले स्थिर नाफा कायम राखे पनि सञ्चालन संरचनामा आएको परिवर्तनले आम्दानीको गुणस्तरमा प्रश्न उठाएको छ।
बैंकको मुख्य आम्दानी स्रोत ब्याज आम्दानीमा मिश्रित अवस्था देखिएको छ। कुल ब्याज आम्दानी घटेको भए पनि ब्याज खर्च अझ तीव्र रूपमा घटेकाले खुद ब्याज आम्दानी बढेको देखिन्छ। यसले लागत व्यवस्थापनमा सुधार भएको संकेत गरे पनि कर्जा विस्तार कमजोर हुँदा दीर्घकालीन आम्दानी वृद्धि सीमित हुन सक्ने जोखिम देखिन्छ। शुल्क तथा कमिसन आम्दानीमा भने सामान्य वृद्धि देखिएको छ, जसले गैर–ब्याज आम्दानीतर्फ केही सुधार आएको जनाउँछ।
समग्र सञ्चालन आम्दानी सन्तोषजनक देखिए पनि नाफामा प्रमुख योगदान ‘इम्पेयरमेन्ट रिभर्सल’ बाट आएको देखिन्छ। कर्जा नोक्सानी प्रावधान घट्दा वा उल्टिँदा नाफा बढेको देखिएको हो, जसले वास्तविक सञ्चालन नाफाको गुणस्तरमा केही कमजोरी रहेको संकेत गर्छ। सञ्चालन नाफा करिब २ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँ पुगेको भए पनि यसको आधार दिगो नभएको विश्लेषण गर्न सकिन्छ।
बैंकको कुल सम्पत्ति उल्लेख्य रूपमा बढेर ४ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ नाघेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको ३ खर्ब ९८ अर्ब रुपैयाँको तुलनामा ठूलो वृद्धि हो। ग्राहकलाई प्रवाह गरिएको कर्जा २ खर्ब ३९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ भने धितोपत्रमा गरिएको लगानी पनि उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। यसले बैंकले लगानी विविधीकरणको रणनीति अपनाएको देखाउँछ।
निक्षेप संकलनमा पनि बैंकले मजबुत उपस्थिति देखाएको छ। ग्राहक निक्षेप ३ खर्ब ८४ अर्ब रुपैयाँ नाघेको छ, जसले बैंकको तरलता अवस्था निकै बलियो रहेको देखाउँछ। तर, बैंकिङ प्रणालीमै देखिएको उच्च तरलताका कारण कर्जा माग कमजोर रहँदा संचित निक्षेपको पूर्ण उपयोग हुन नसकेको अवस्था देखिएको छ।
वित्तीय सूचकहरूमा भने केही दबाब स्पष्ट देखिन्छ। प्रतिशेयर आम्दानी २५ रुपैयाँ आसपासमा कायम भए पनि प्रतिफल सूचकहरू कमजोर छन्। सम्पत्तिमा प्रतिफल (ROA) ०.८८ प्रतिशतमा झरेको छ भने पूँजीमा प्रतिफल (ROE) पनि घट्दो प्रवृत्तिमा रहेको देखिन्छ। यसले बैंकको आकार बढ्दै जाँदा नाफा उत्पादन क्षमता अनुपातिक रूपमा बढ्न नसकेको संकेत गर्छ।
कर्जा गुणस्तर भने सन्तोषजनक अवस्थामा रहेको छ। खराब कर्जा अनुपात ४.९६ प्रतिशतमा झरेको छ भने कुल खराब कर्जाको तुलनामा प्रावधान १०१ प्रतिशतभन्दा बढी रहेको छ, जसले जोखिम व्यवस्थापन पक्ष सुदृढ रहेको देखाउँछ। यद्यपि, समग्र आर्थिक सुस्तताका कारण आगामी दिनमा कर्जा गुणस्तरमा थप दबाब आउन सक्ने संकेत बैंकले दिएको छ।
बैंक व्यवस्थापनले वर्तमान आर्थिक अवस्थालाई मुख्य चुनौतीको रूपमा औंल्याएको छ। विशेषगरी उच्च तरलता, कर्जा मागमा कमी, सरकारी पुँजीगत खर्च सुस्त हुनु तथा निर्माण र उत्पादन क्षेत्रको कमजोर वृद्धिले बैंकिङ क्षेत्रलाई प्रभावित पारेको जनाएको छ। साथै, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा देखिएको आपूर्ति श्रृंखला अवरोध र भूराजनीतिक तनावले पनि अप्रत्यक्ष असर पारिरहेको उल्लेख गरिएको छ।
आन्तरिक रूपमा भने सञ्चालन खर्च वृद्धि, दक्ष जनशक्ति व्यवस्थापन, डिजिटल सेवाको विस्तारसँगै जोखिम व्यवस्थापन चुनौतीका रूपमा देखिएका छन्। विशेषगरी साइबर जोखिम र प्रविधिमा निर्भरता बढ्दै जाँदा सुरक्षा पक्षलाई थप मजबुत बनाउनु पर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।
यी चुनौतीका बीच बैंकले डिजिटल बैंकिङ विस्तार, नयाँ क्षेत्रहरूमा लगानी, गैर–ब्याज आम्दानी वृद्धि तथा ग्राहक सेवा सुधारलाई प्राथमिकतामा राखेको जनाएको छ। साथै, आन्तरिक नियन्त्रण प्रणाली सुदृढ गर्दै जोखिम व्यवस्थापनमा कडाइ गर्ने रणनीति अघि बढाइएको छ।
समग्रमा, नेपाल बैंकको तेस्रो त्रैमासिक नतिजाले नाफा स्थिर देखिए पनि त्यसको गुणस्तर र प्रतिफलमा दबाब बढ्दै गएको संकेत दिएको छ। उच्च तरलता र कमजोर कर्जा मागको अवस्थामा बैंकले आगामी दिनमा आम्दानी विविधीकरण, लागत नियन्त्रण र प्रभावकारी लगानी व्यवस्थापनमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्ने देखिएको छ।
