नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) परिसूचकमा पछिल्ला केही कारोबार दिनदेखि देखिएको सुधारलाई लगानीकर्ताले सामान्य प्राविधिक उछालको रूपमा मात्र हेरेका छैनन् । बजारमा देखिएको यो परिवर्तनलाई धेरैले नीतिगत आशा, सरकारी संकेत र बदलिँदो लगानी मनोविज्ञानसँग जोडेर व्याख्या गर्न थालेका छन् । लामो समयसम्म अनिश्चितता, सीमित समूहको प्रभाव र कमजोर विश्वासले दबाबमा परेको बजार अहिले विस्तारै नयाँ दिशातर्फ मोडिन खोजेको संकेत देखिएको छ ।
सोमबार साताको पहिलो कारोबार दिन नेप्से परिसूचक ३८.१९ अंकले बढेर २७८३.८५ विन्दुमा बन्द भएको छ । लगातार तेस्रो कारोबार दिन बजार बढ्दा लगानीकर्तामा आत्मविश्वास पनि केही हदसम्म फर्किएको देखिन्छ । बजार बढेसँगै कारोबार रकममा पनि सुधार आएको छ । अघिल्लो कारोबार दिन ३ अर्ब २८ करोड रुपैयाँमा सीमित रहेको कारोबार सोमबार ४ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ नाघेको छ । ३३२ कम्पनीको १ करोड ४ लाखभन्दा बढी कित्ता शेयर किनबेच हुँदा बजारमा नगद प्रवाह र सक्रियता दुवै बढेको संकेत देखिएको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार बजार सुधारको पछाडि अहिले केवल कारोबारको तथ्यांक मात्र होइन, नीतिगत पक्षले पनि ठूलो भूमिका खेलेको छ । पछिल्लो समय सरकारले पूँजीबजारलाई व्यवस्थित र संस्थागत बनाउने संकेतहरू दिन थालेको छ । २५ प्रतिशत डाउनपेमेन्ट अनिवार्य बनाउने व्यवस्था, मार्जिन कारोबार प्रणाली सञ्चालनमा आउनु, संस्थागत कोषहरूलाई बजारका विभिन्न उपकरणमा लगानी गर्न अनुमति दिनु जस्ता कदमलाई दीर्घकालीन सुधारका रूपमा हेरिएको छ ।
नागरिक लगानी कोष, सञ्चय कोष र सामाजिक सुरक्षा कोष जस्ता ठूला संस्थागत निकायलाई बजारमा थप सक्रिय बनाउने तयारीले पनि लगानीकर्तामा सकारात्मक सन्देश दिएको छ । हालसम्म व्यक्तिगत लगानीकर्तामा अत्यधिक निर्भर रहेको बजारमा यदि संस्थागत लगानी बढ्यो भने बजार थप स्थिर र परिपक्व बन्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
धितोपत्र बोर्डमा नयाँ नेतृत्व आउने चर्चा पनि बजारको मनोविज्ञान बदल्ने अर्को कारण बनेको छ । लामो समयदेखि नेतृत्वविहीन अवस्थाले नियामक निकाय कमजोर बनेको आलोचना भइरहेका बेला अब पूँजीबजार बुझेको विज्ञ नेतृत्व आउने सम्भावनाले लगानीकर्तामा आशा थपेको देखिन्छ । यसले बजार सुधार, अनुगमन र नयाँ वित्तीय उपकरण विस्तारमा गति आउन सक्ने विश्वास गरिएको छ ।
यता, सम्पत्ति शुद्धीकरणसँग सम्बन्धित अनुसन्धान र निगरानीले केही ठूला लगानीकर्ता भने सतर्क बनेका छन् । कृत्रिम कारोबार, चलखेल र स्रोत नखुलेको लगानीमाथि सरकारी निगरानी बढेपछि बजारको पुरानो शैलीमा परिवर्तन आउन थालेको विश्लेषण गरिएको छ । केही विश्लेषकहरूका अनुसार बजारलाई सीमित समूहको प्रभावबाट बाहिर ल्याउने सरकारी प्रयासले अल्पकालमा उतारचढाव ल्याए पनि दीर्घकालमा बजारलाई स्वस्थ बनाउन सक्छ ।
यसको असर बजारको संरचनामा पनि देखिन थालेको छ । पहिले सीमित अपरेटरहरूको प्रभावमा चल्ने बजार अहिले क्रमशः खुद्रा लगानीकर्ताको सहभागितामा आधारित हुन थालेको संकेत देखिएको छ । ठूला खेलाडी सतर्क बन्दा साना तथा मध्यम लगानीकर्ताको गतिविधि बढेको छ । यही कारण बजारमा कारोबार फैलिएको र धेरै क्षेत्र एकसाथ सक्रिय भएको देखिएको छ ।
बजारमा मौसमी मनोविज्ञान पनि सक्रिय देखिन्छ । नेपाली पूँजीबजारमा जेठ, असार, साउन र भदौ महिनालाई परम्परागत रूपमा सकारात्मक समयको रूपमा लिने गरिन्छ । बजेटअघिको अपेक्षा, बैंकिङ प्रणालीमा सहज तरलता र लाभांशप्रतिको आकर्षणले यी महिनामा लगानीकर्ता सक्रिय हुने प्रवृत्ति पुरानै हो । यसपटक सरकारको बजारमैत्री नीति तथा कार्यक्रमले त्यो मनोविज्ञानलाई थप बल दिएको देखिएको छ ।
प्राविधिक रूपमा हेर्दा पनि बजारले केही सकारात्मक संकेत दिन थालेको छ । दैनिक चार्टअनुसार नेप्सेले २६६९ विन्दुको महत्वपूर्ण सपोर्ट जोगाउँदै माथिल्लो दिशा समात्ने प्रयास गरेको देखिएको छ । सोमबार बनेको हरियो क्याण्डललाई विश्लेषकहरूले ‘बुलिस रिकभरी क्याण्डल’ को रूपमा व्याख्या गरेका छन् । बजार दिनभरको कारोबारपछि उच्च बिन्दुनजिक बन्द हुनु खरीद पक्ष सक्रिय बनेको संकेत मानिन्छ ।
चार्टमा देखिएको ‘Higher Low’ संरचनाले बजारमा तलबाट खरीद दबाब बढ्दै गएको संकेत दिएको छ । यद्यपि बजार अझै घट्दो ट्रेन्डलाइनभन्दा तल नै रहेकाले पूर्ण रूपमा जोखिम हटिसकेको अवस्था भने होइन । विश्लेषकहरूका अनुसार यदि आगामी कारोबार दिनहरूमा नेप्से २८०० विन्दुभन्दा माथि टिक्न सफल भयो भने त्यसलाई मध्यमकालीन ट्रेन्ड परिवर्तनको संकेतका रूपमा लिन सकिनेछ ।
कारोबारतर्फ सोमबार फर्स्ट माइक्रोफाइनान्स लघुवित्तको शेयरमूल्य सर्वाधिक १४.१९ प्रतिशतले बढेको छ । कुमारी धनवृद्धि योजनाको इकाइ मूल्य करिब साढे ११ प्रतिशतले उकालो लाग्दा दोल्ती पावरको शेयरमूल्य पनि उल्लेख्य रूपमा बढेको छ । कारोबार रकमका आधारमा रिलायन्स स्पिनिङ मिल्स शीर्ष स्थानमा रह्यो ।
उपसमूहतर्फ सबै १३ वटै समूह हरियालीमा बन्द भएका छन् । बैंकिङ, विकास बैंक, जलविद्युत, वित्त, लघुवित्त, उत्पादन तथा प्रशोधन लगायतका अधिकांश उपसमूहमा १ प्रतिशतभन्दा बढीको वृद्धि देखिएको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार बजारको सुधार केही सीमित कम्पनीमा मात्र केन्द्रित नभई अधिकांश क्षेत्रमा फैलिनु सकारात्मक पक्ष हो ।
यद्यपि बजार पूर्ण रूपमा सुरक्षित भइसकेको निष्कर्ष निकाल्न अझै हतार हुने विश्लेषकहरूको भनाइ छ । ठूला लगानीकर्ता अझै प्रतीक्षाको अवस्थामा देखिएकाले बजारमा उतारचढाव कायम रहन सक्छ । तर नीतिगत सुधार, बढ्दो सहभागिता, प्राविधिक सपोर्ट जोगिएको अवस्था र सुधारिएको मनोविज्ञानले नेप्सेमा पुनः आशा जाग्न थालेको संकेत भने स्पष्ट रूपमा देखिएको छ ।
