Nepal Rastra Bank को पछिल्लो तथ्यांकले नेपाली शेयर बजारमा साना तथा नयाँ लगानीकर्ताको सहभागिता तीव्र रूपमा बढिरहेको संकेत गरेको छ । चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चैत मसान्तसम्म २५ लाख रुपैयाँभन्दा कमको शेयर धितो कर्जा ४७.२ प्रतिशतले बढेको छ, जुन सबै वर्गमध्ये उच्च वृद्धि हो ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार गत असारसम्म ८ अर्ब १७ करोड ८४ लाख रुपैयाँ रहेको २५ लाखमुनिको शेयर धितो कर्जा चैत मसान्तसम्म बढेर १२ अर्ब ३ करोड ५९ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । केवल नौ महिनाको अवधिमा यस शीर्षकमा ३ अर्ब ८५ करोड ७४ लाख रुपैयाँ थपिएको देखिएको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार बैंक ब्याजदर घट्दै जानु, बजारमा अधिक तरलता रहनु तथा कर्जामा सहज पहुँच विस्तार हुनुले मध्यम तथा साना लगानीकर्तालाई शेयर बजारतर्फ आकर्षित गरेको हो । पछिल्लो समय अनलाइन कारोबार प्रणाली र मोबाइल ट्रेडिङको पहुँच विस्तारले पनि नयाँ लगानीकर्ताको प्रवेश बढाएको बताइएको छ ।
यद्यपि, साना कर्जाको वृद्धि तीव्र देखिए पनि कुल शेयर धितो कर्जामा भने अझै ठूला लगानीकर्ताकै वर्चस्व कायम रहेको छ । राष्ट्र बैंकको तथ्यांकअनुसार १ करोड रुपैयाँभन्दा माथिको शेयर धितो कर्जा मात्रै १ खर्ब ९ अर्ब ९५ करोड ४० लाख रुपैयाँ पुगेको छ, जुन कुल मार्जिन कर्जाको करिब ६९ प्रतिशत हो ।
त्यस्तै, ५० लाखदेखि १ करोड रुपैयाँसम्मको कर्जा १४ प्रतिशतले बढेर १८ अर्ब २६ करोड ६९ लाख रुपैयाँ पुगेको छ भने २५ लाखदेखि ५० लाख रुपैयाँसम्मको कर्जा ९.५ प्रतिशतले बढेर १९ अर्ब २३ करोड १७ लाख रुपैयाँ पुगेको छ ।
समग्रमा चैत मसान्तसम्म कुल शेयर धितो कर्जा १ खर्ब ५९ अर्ब ४८ करोड ८३ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । गत असारमा यस्तो कर्जा १ खर्ब ४० अर्ब ७० करोड २१ लाख रुपैयाँ रहेको थियो । यसरी नौ महिनामा मात्रै १८ अर्ब ७८ करोड ६२ लाख रुपैयाँ थप कर्जा बजारमा प्रवाह भएको देखिएको छ ।
राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको तुलनात्मक विवरणअनुसार अघिल्लो आर्थिक वर्षको पहिलो नौ महिनामा शेयर धितो कर्जा ३७.८ प्रतिशतले बढेको थियो । चालु वर्षमा वृद्धिदर १३.४ प्रतिशतमा सीमित देखिए पनि कुल कर्जाको आकार भने ऐतिहासिक उचाइमा पुगेको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार व्यक्तिगत शेयर धितो कर्जाको सीमा हटाइनु, मौद्रिक नीतिमा लचकता आउनु तथा बैंकिङ प्रणालीमा अधिक तरलता कायम रहनुले बजारमा कर्जा विस्तारलाई टेवा दिएको हो । हाल बैंकहरूले सूचीकृत कम्पनीको १८० दिनको औसत मूल्य वा बजार मूल्यमा जुन कम हुन्छ, त्यसको ७० प्रतिशतसम्म कर्जा दिने गरेका छन् ।
तर, कर्जा प्रवाह तीव्र रूपमा बढे पनि Nepal Stock Exchange परिसूचकमा सोही अनुपातको सुधार देखिएको छैन । राजनीतिक अन्योल, आर्थिक सुस्तता र लगानीकर्ताको कमजोर मनोविज्ञानका कारण बजार अझै स्थायी रूपमा बुलिस लयमा फर्किन सकेको छैन ।
बजार जानकारहरूका अनुसार पछिल्लो तथ्यांकले बजारको आधार विस्तार भइरहेको संकेत गरे पनि कुल लगानीको ठूलो हिस्सा अझै सीमित ठूला लगानीकर्ताकै नियन्त्रणमा रहेकाले बजारको दिशा उनीहरूको गतिविधिबाट प्रभावित हुने अवस्था कायम रहेको देखिएको छ ।
