काठमाडौं — नेपाली बैंकिङ क्षेत्रमा खराब कर्जाको दबाब थप बढेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमाससम्म २० वाणिज्य बैंकको औसत निष्क्रिय कर्जा (एनपीएल) ५.४४ प्रतिशत पुगेको छ। अघिल्लो वर्ष यस्तो अनुपात ४.६ प्रतिशत थियो। कर्जा विस्तार सुस्त रहेको अवस्थामा समेत खराब कर्जा बढ्नुले बैंकहरूको सम्पत्तिको गुणस्तर र कर्जा असुली क्षमतामा चुनौती थपिएको देखाएको छ।
बैंकहरूको प्रकाशित तथ्यांकभन्दा वास्तविक कर्जा जोखिम अझ बढी हुनसक्ने संकेत अध्ययनहरूले गरेका छन्। इक्रा नेपालको अध्ययनअनुसार भाखा नाघिसकेको तर अझै खराब कर्जाका रूपमा वर्गीकरण नभएको कर्जा १५ देखि २५ प्रतिशतसम्म हुनसक्ने देखिएको छ। पुनर्संरचना र पुनर्तालिकीकरण गरिएको कर्जा पनि उल्लेख्य रहेकाले हाल देखिएको एनपीएलले मात्र बैंकिङ क्षेत्रको पूर्ण जोखिम नदेखाउने अध्ययनको निष्कर्ष छ।
खराब कर्जाको दबाब सबैभन्दा बढी प्रभु बैंकमा देखिएको छ। बैंकको एनपीएल एक वर्षमै ७.०१ प्रतिशतबाट बढेर १५.५५ प्रतिशत पुगेको छ। त्यसपछि एनआईसी एशिया बैंकको ९.२६ प्रतिशत, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकको ८.६६ प्रतिशत, हिमालयन बैंकको ७.९६ प्रतिशत र कुमारी बैंकको ७.४६ प्रतिशत एनपीएल रहेको छ।
२० वाणिज्य बैंकमध्ये अधिकांशको खराब कर्जा बढेको छ। एनआईएमबी, सिद्धार्थ, सिटिजन्स, लक्ष्मी सनराइज, एनएमबी, प्राइम, कुमारीलगायत बैंकमा एनपीएल बढेको छ। यद्यपि नेपाल एसबीआई, नेपाल बैंक, नबिल र सानिमा बैंकले भने खराब कर्जा घटाउन सफल भएका छन्।
बैंकिङ क्षेत्रमा बढ्दो खराब कर्जासँगै गैरबैंकिङ सम्पत्ति पनि बढ्दै गएको छ। धितो बिक्रीबाट कर्जा असुली गर्न कठिन भएपछि बैंकहरूले सकार गरेको सम्पत्ति बढेको हो। इक्रा नेपालको अध्ययनअनुसार बैंकहरूको गैरबैंकिङ सम्पत्ति सन् २०२४ को सुरुवातमा करिब ११ अर्ब रुपैयाँ रहेकोमा २०२६ अप्रिलसम्म ५४ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ।
खराब कर्जा बढ्नुमा आर्थिक गतिविधिमा आएको सुस्तता, व्यवसायको कमजोर नगद प्रवाह, घरजग्गा कारोबारमा आएको मन्दी र चालू पुँजी कर्जा व्यवस्थापनमा भएको कडाइलाई मुख्य कारणका रूपमा हेरिएको छ। विगतमा सहज रूपमा प्रयोग भएको चालू पुँजी कर्जाको उपयोगमा कडाइ भएपछि कमजोर व्यवसाय भएका ऋणीमाथि भुक्तानी दबाब बढेको देखिएको छ।
अर्कोतर्फ बैंकिङ प्रणालीमा तरलता पर्याप्त भए पनि कर्जा माग कमजोर रहेको छ। ब्याजदर घट्दा पनि व्यवसायी तथा लगानीकर्ताको आत्मविश्वास कमजोर भएकाले कर्जा विस्तार अपेक्षाअनुसार हुन सकेको छैन। यसले बैंकहरूमा लगानीयोग्य रकम थुप्रिएको तर नयाँ कर्जाको माग कमजोर रहेको अवस्था सिर्जना गरेको छ।
खराब कर्जा बढ्दा बैंकहरूको नाफा र पुँजीमा समेत दबाब पर्न सक्छ। कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापनका लागि थप प्रोभिजन गर्नुपर्ने भएकाले वितरणयोग्य नाफा घट्न सक्ने जोखिम हुन्छ। लामो समयसम्म एनपीएल उच्च रहेमा कमजोर पुँजी आधार भएका बैंकका लागि चुनौती थपिन सक्छ।
हालको अवस्था हेर्दा बैंकिङ क्षेत्रको मुख्य समस्या तरलता अभावभन्दा पनि कर्जाको गुणस्तर र असुलीमा केन्द्रित देखिएको छ। प्रभु बैंकको उच्च एनपीएलदेखि समग्र प्रणालीमा बढ्दो जोखिमले बैंकहरूलाई नयाँ कर्जा विस्तारभन्दा पुरानो कर्जाको व्यवस्थापन र जोखिम नियन्त्रणमा बढी ध्यान दिनुपर्ने अवस्था देखाएको छ।
