काठमाडौं, साउन २०८३। थोक कर्जा प्रदायक संस्था साना किसान विकास लघुवित्त वित्तीय संस्था लिमिटेड (SKBBL) ले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमाससम्मको अपरिष्कृत वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरेको छ। विवरण अनुसार गत आर्थिक वर्ष संस्थाको खुद नाफामा उल्लेख्य संकुचन आएको छ। तर नाफा घटेको यो तस्बिरभित्र लुकेका केही सकारात्मक पक्षहरू पनि छन् — लाभांश क्षमता बलियो छ, कर्जा विस्तार भएको छ, र निष्क्रिय कर्जा नियन्त्रणमा छ।
गत आर्थिक वर्षको असार मसान्तसम्म संस्थाले ६५ करोड ३१ लाख रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यो नाफा ८७ करोड ५० लाख रुपैयाँ थियो। अर्थात् एकै वर्षमा खुद नाफा २५.३६ प्रतिशतले घटेको छ — र यो गिरावटलाई सामान्य भन्न मिल्दैन।
असली समस्या: ब्याज आम्दानीमा तीखो गिरावट
नाफा घट्नुको मूल कारण खोज्दा खुद ब्याज आम्दानीमा देखिएको तीखो गिरावटतर्फ औंला ठड्याउनु पर्छ। संस्थाको खुद ब्याज आम्दानी अघिल्लो वर्षको १ अर्ब ७९ करोड ६३ लाख रुपैयाँबाट घटेर १ अर्ब २७ करोड ३९ लाख रुपैयाँमा झरेको छ — एकै वर्षमा २९.०८ प्रतिशतको गिरावट। यो ठूलो धक्का हो।
कुल सञ्चालन आम्दानी पनि १ अर्ब ८१ करोड २७ लाख रुपैयाँबाट घटेर १ अर्ब २७ करोड ५४ लाख रुपैयाँमा सीमित भएको छ, जुन २९.६४ प्रतिशतको गिरावट हो। यसपछि सञ्चालन नाफा पनि १ अर्ब २७ करोड ६३ लाख रुपैयाँबाट घटेर ९३ करोड रुपैयाँमा झरेको छ — २७.१३ प्रतिशतको संकुचन।
थोक कर्जा प्रदायक संस्थाका रूपमा SKBBL ले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूबाट ऋण उठाएर साना किसान र सहकारीहरूलाई कर्जा प्रवाह गर्छ। ब्याज दरमा आएको दबाब र कर्जाको ब्याज आम्दानी र निक्षेपमा तिर्नुपर्ने ब्याजबीचको अन्तर (Net Interest Margin) साँघुरिँदै गएकाले यस्तो गिरावट आएको हो।
एक सकारात्मक संकेत: ऋण गुणस्तर र पूँजी पर्याप्तता
तर यी निराशाजनक आँकडाहरूबीच केही उत्साहजनक सङ्केत पनि छन्। संस्थाको निष्क्रिय कर्जा (Non-Performing Loan) अनुपात २.६५ प्रतिशतबाट बढेर २.९६ प्रतिशत पुगेको छ। यो वृद्धि देखिए पनि लघुवित्त क्षेत्रको हालको परिप्रेक्ष्यमा यो अनुपात नियन्त्रणयोग्य मानिन्छ।
पूँजी कोष र जोखिमभारित सम्पत्तिको अनुपात (Capital Fund to RWA) भने १६.०२ प्रतिशतबाट बढेर १७.३१ प्रतिशत पुगेको छ, जुन नियामकीय आवश्यकताभन्दा माथि र सकारात्मक सङ्केत हो। यसले संस्थाको पूँजी आधार बलियो रहेको पुष्टि गर्दछ।
कोषको लागत (Cost of Fund) पनि ३.१४ प्रतिशतबाट घटेर २.७४ प्रतिशत भएको छ। आधार दर (Base Rate) पनि ४.२४ प्रतिशतबाट घटेर ३.६८ प्रतिशत भएको छ। यसले संस्थाले सस्तोमा कोष जुटाउन सफल भएको देखाउँछ, तर ब्याज दर फैलाव (Interest Rate Spread) पनि ३.५७ बाट घटेर २.७४ मा झरेको छ, जसले नाफा मार्जिनमा दबाब कायमै रहेको सङ्केत दिन्छ।
लाभांश क्षमता: शेयरधनीका लागि राहत
नाफा घटे पनि शेयरधनीहरूका लागि एउटा राहतको खबर छ। संस्थाको वितरणयोग्य नाफा (Distributable Profit) नियमनकारी समायोजनपश्चात् १ अर्ब ६४ करोड ८४ लाख रुपैयाँ कायम भएको छ, जुन अघिल्लो वर्षको १ अर्ब ८४ करोड ९१ लाख रुपैयाँको तुलनामा १०.८५ प्रतिशत कम भए पनि उल्लेख्य रकम हो।
प्रतिसेयर वितरणयोग्य नाफा (Distributable EPS) ३३ रुपैयाँ ४६ पैसा रहेको छ। यसले आगामी आर्थिक वर्षमा पनि संस्थाले शेयरधनीहरूलाई आकर्षक लाभांश वितरण गर्न सक्ने आधार प्रदान गर्दछ। वास्तविक प्रतिसेयर आय (EPS) भने २०.२९ रुपैयाँबाट घटेर १३.२६ रुपैयाँमा झरेको छ, र मूल्य-आय अनुपात (P/E Ratio) ४३.४०बाट बढेर ५६.७२ पुगेको छ — जसले सेयरको मूल्याङ्कन महँगो हुँदै गएको सङ्केत दिन्छ।
प्रतिसेयर नेटवर्थ पनि २३९.०५ रुपैयाँबाट घटेर २२१.७६ रुपैयाँमा झरेको छ, जुन १७.२९ रुपैयाँको गिरावट हो।
वित्तीय आधार र कर्जा विस्तार: विस्तारको गति कायम
समग्र नाफामा संकुचन आए पनि संस्थाको वित्तीय आकार र कर्जा विस्तारको गति भने कायम रहेको छ। संस्थाको चुक्ता पूँजी ४ अर्ब ३१ करोड २६ लाख रुपैयाँबाट बढेर ४ अर्ब ९२ करोड ७१ लाख रुपैयाँ पुगेको छ — १४.२५ प्रतिशतको वृद्धि। जगेडा कोष ४ अर्ब १४ करोड ३६ लाख रुपैयाँबाट बढेर ४ अर्ब ३३ करोड २८ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
साना किसान तथा सहकारीहरूलाई प्रवाह गरिएको कुल कर्जा ३४ अर्ब ३० करोड रुपैयाँबाट बढेर ३५ अर्ब ३९ करोड २९ लाख रुपैयाँ पुगेको छ — ३.१८ प्रतिशतको वृद्धि। निक्षेप र ऋण परिचालन पनि २४ अर्ब ६२ करोड ८९ लाख रुपैयाँबाट बढेर २६ अर्ब ३८ करोड १७ लाख रुपैयाँ पुगेको छ, जुन ७.१३ प्रतिशत वृद्धि हो। संस्थाको कुल सम्पत्ति पनि ४१ अर्ब ५० करोड रुपैयाँबाट बढेर ४१ अर्ब ९९ करोड २४ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।
समग्र तस्बिर: कठिन वर्ष, तर जग बलियो
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ साना किसान विकास लघुवित्तका लागि निस्सन्देह कठिन वर्ष रह्यो। ब्याज आम्दानीमा तीखो गिरावट, सञ्चालन नाफामा संकुचन, र प्रतिसेयर आयमा उल्लेख्य कमी — यी आँकडाहरू सहज होइनन्। तर यसैसँगै पूँजी पर्याप्तता बलियो छ, कर्जा विस्तार भएको छ, कोषको लागत घटेको छ, र वितरणयोग्य नाफाको आधार अझै पनि आकर्षक छ।
लघुवित्त क्षेत्र समग्रमै ब्याज दर दबाब र कर्जा असुलीको चुनौतीसँग जुधिरहेको यस परिप्रेक्ष्यमा SKBBL को यो प्रदर्शन विशेष रूपमा निराशाजनक होइन। प्रश्न यो हो — आगामी वर्ष ब्याज मार्जिन सुधार हुन्छ कि थप दबाबमा रहन्छ? यसको उत्तरमा नै संस्थाको भावी प्रदर्शन निर्भर गर्नेछ।
