काठमाडौं, साउन २०८३। केही वर्षअघिसम्म खराब कर्जाको भारी बोझ र सञ्चित घाटाको चापमा थिचिएको सप्तकोशी डेभलपमेन्ट बैंक लिमिटेड (SAPDBL) ले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमाससम्मको अपरिष्कृत वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरेको छ। यो विवरणले एउटा संस्थाको रूपान्तरणको कथा भन्छ — पूर्ण होइन, तर दिशा स्पष्ट छ। नाफा दोब्बरभन्दा बढी भएको छ, खराब कर्जा आधाभन्दा कम भएको छ, र पूँजी आधार बलियो भएको छ। तर सञ्चित घाटाको पहाड अझै पूरै पग्लिसकेको छैन।
असार २०८३ मसान्तसम्म बैंकले १५ करोड ४ लाख रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गर्यो। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यो नाफा जम्मा ८ करोड ८ लाख रुपैयाँ थियो। अर्थात् एकै वर्षमा खुद नाफा ८६.१८ प्रतिशतले उफ्रिएको छ। सानो बैंकका लागि यो उपलब्धि सामान्य होइन।
नाफा किन बढ्यो: ऋण नोक्सानी व्यवस्थाको उल्टो असर
बैंकको नाफा किन यति नाटकीय रूपमा बढ्यो भन्ने बुझ्न आम्दानी विवरणको एउटा विशेष पङ्क्तिमा ध्यान दिनु पर्छ। बैंकको खुद ब्याज आम्दानी अघिल्लो वर्षको २३ करोड ४५ लाख रुपैयाँबाट मामुली घटेर २३ करोड ३४ लाख रुपैयाँमा सीमित भयो — ०.४७ प्रतिशतको नगण्य गिरावट। शुल्क र कमिसन आम्दानी पनि लगभग उस्तै रह्यो। कुल सञ्चालन आम्दानी २ करोड ७९ लाख रुपैयाँले — अर्थात् २.७९ प्रतिशतले — घट्यो।
त्यसो भए सञ्चालन नाफा १० करोड ६८ लाखबाट उफ्रेर २४ करोड ७९ लाख रुपैयाँ कसरी पुग्यो? यसको उत्तर ऋण नोक्सानी व्यवस्था (Impairment Charges) मा छ। अघिल्लो वर्ष बैंकले ४ करोड ८ लाख रुपैयाँ नोक्सानी व्यवस्था गर्नुपरेको थियो — जोखिमपूर्ण कर्जाहरूका लागि छुट्याइएको रकम। यस वर्ष त्यो व्यवस्था उल्टियो। बैंकले थप व्यवस्था गर्नुको सट्टा १९ करोड ६९ लाख रुपैयाँ फिर्ता लेखन (Write-back) गर्यो। यो एकल परिवर्तनले सञ्चालन नाफालाई आकाशमा उडाउने काम गर्यो।
यो फिर्ता लेखन स्वागतयोग्य छ, तर यसलाई सावधानीपूर्वक बुझ्नु पर्छ। यसको अर्थ हो — अघिल्ला वर्षहरूमा जोखिमपूर्ण देखिएका कर्जाहरू अनुमानभन्दा राम्रोसँग असुल भए, र त्यसका लागि छुट्याइएको रकम अब आवश्यक रहेन। यो वास्तविक कर्जा गुणस्तर सुधारको प्रमाण हो — र अर्को महत्वपूर्ण आँकडाले यसलाई पुष्टि गर्छ।
खराब कर्जामा नाटकीय सुधार: बैंकको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि
यस वर्षको विवरणमा सबैभन्दा उत्साहजनक सङ्ख्या भनेको निष्क्रिय कर्जा (Non-Performing Loan) अनुपातमा आएको परिवर्तन हो। एक वर्षअघि बैंकको NPL १०.६५ प्रतिशत थियो — नेपाल राष्ट्र बैंकले तोकेको सीमाभन्दा धेरै माथि र विकास बैंकका लागि गम्भीर चिन्ताको विषय। यस वर्ष त्यो अनुपात ६.१५ प्रतिशतमा झरेको छ।
एकै वर्षमा ४.५ प्रतिशत अङ्कको गिरावट — यो सानो उपलब्धि होइन। यसका लागि व्यापक ऋण असुली अभियान, कर्जा पुनर्संरचना, र व्यवस्थापनको निरन्तर निगरानी आवश्यक पर्छ। यो आँकडाले देखाउँछ कि बैंकको व्यवस्थापन टोलीले खराब कर्जालाई केन्द्रमा राखेर काम गरेको छ। ६.१५ प्रतिशत अझै उच्च छ र थप घटाउनु पर्छ, तर दिशा सही छ।
पूँजी पर्याप्तता: खतरनाक सीमाबाट सुरक्षित क्षेत्रमा
पूँजी पर्याप्तता अनुपातको कथा पनि उत्तिकै नाटकीय छ। अघिल्लो वर्ष बैंकको पूँजी कोष र जोखिमभारित सम्पत्तिको अनुपात (Capital Fund to RWA) जम्मा ८.२९ प्रतिशत थियो — नेपाल राष्ट्र बैंकको न्यूनतम आवश्यकतासँग धेरै नजिक, र नियामकीय दृष्टिकोणबाट असहज अवस्था। यस वर्ष यो अनुपात ११.२९ प्रतिशत पुगेको छ — ३ प्रतिशत अङ्कको सुधार।
यो परिवर्तनको महत्व के भने नियामकीय दबाब र सम्भावित कारबाहीको जोखिमबाट बैंक अब आरामदायी दूरीमा पुगेको छ। थप धक्का सहन सक्ने पूँजी कुसन अहिले उपलब्ध छ। बैंकको वित्तीय स्वास्थ्यमा यो सुधार उतिकै महत्वपूर्ण छ जति नाफाको वृद्धि।
निक्षेप विस्तारको अचम्मलाग्दो गति
व्यावसायिक विस्तारको दृष्टिकोणबाट हेर्दा यस वर्षको सबैभन्दा उल्लेखनीय आँकडा निक्षेप वृद्धिमा देखिन्छ। बैंकको कुल निक्षेप ५ अर्ब ३३ करोड ७० लाख रुपैयाँबाट उफ्रेर ८ अर्ब ८८ करोड ५२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ — ६६.४८ प्रतिशतको वृद्धि। एकै वर्षमा निक्षेप आधा भन्दा बढी — करिब ३ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँ — थपिनु असाधारण हो।
यो वृद्धि कहाँबाट आयो भन्ने प्रश्न स्वाभाविक छ। यति छोटो समयमा यति ठूलो निक्षेप विस्तार सामान्यतः तीन कारणले हुन्छ — नयाँ शाखा विस्तार, प्रतिस्पर्धात्मक ब्याज दर, वा कुनै विशेष संस्थागत निक्षेप। बैंकको कुल सम्पत्ति ८ अर्ब ५० करोडबाट बढेर १० अर्ब ११ करोड ३० लाख रुपैयाँ पुगेकाले यसले दश अर्बको मनोवैज्ञानिक सीमा पार गरेको छ — साना बैंकका लागि यो महत्वपूर्ण माइलस्टोन हो।
तर यहाँ एउटा सावधानी पनि आवश्यक छ। निक्षेप ६६ प्रतिशतले बढ्दा कर्जा मात्र १०.४१ प्रतिशतले बढ्यो — ५ अर्ब ३ करोडबाट ५ अर्ब ५६ करोड २५ लाख रुपैयाँमा। यही कारण ऋण-निक्षेप अनुपात (Credit to Deposit Ratio) ७९.०१ प्रतिशतबाट घटेर ६७.६३ प्रतिशतमा झरेको छ। अर्थात् बैंकसँग जम्मा भएको निक्षेपको ठूलो हिस्सा अझै कर्जाका रूपमा परिचालन भएको छैन। यो एकातर्फ तरलताको दृष्टिकोणबाट सुरक्षित छ, तर अर्कातर्फ परिचालन गरिनसकेको पूँजी आम्दानी उत्पन्न गर्दैन — र यसले ब्याज मार्जिनमा दबाब थप्छ।
ब्याज दर फैलाव: एउटा सानो सुधार
ब्याज दर फैलाव (Interest Rate Spread) ४.०३ प्रतिशतबाट बढेर ४.२० प्रतिशत पुगेको छ — ०.१७ प्रतिशत अङ्कको मामुली सुधार। आधार दर (Base Rate) ६.४७ प्रतिशतबाट घटेर ५.८५ प्रतिशत भएको छ। यसले बैंकले सस्तोमा कोष जुटाउँदै गरेको देखाउँछ, तर फैलाव सामान्य वाणिज्य बैंकहरूको तुलनामा अझै सङ्कुचित छ। निक्षेप छिटो बढेको तर कर्जा परिचालन त्यही गतिमा हुन नसकेकाले ब्याज मार्जिनमा दबाब जारी छ।
सञ्चित घाटा: अझै पूरिनसकेको खाडल
यहाँनेर बैंकको सबैभन्दा कठिन वास्तविकतामा आइपुगिन्छ। नाफामा ८६ प्रतिशतको वृद्धि, खराब कर्जामा नाटकीय सुधार, र पूँजी पर्याप्ततामा बलियो उछाल — यी सबैका बावजुद बैंकका शेयरधनीले यस वर्ष पनि लाभांश पाउने सम्भावना छैन।
कारण — विगतको सञ्चित घाटा। बैंकको संरक्षित आय (Retained Earning) अझै ऋणात्मक ५५ करोड ८८ लाख रुपैयाँ छ। अघिल्लो वर्ष यो ऋणात्मक ६२ करोड ४० लाख रुपैयाँ थियो। यस वर्षको नाफाले यो खाडललाई ६ करोड ५२ लाख रुपैयाँले भर्यो — ६०.२४ प्रतिशत सुधार। तर अझै ५५ करोड ८८ लाख रुपैयाँको नकारात्मक मौज्दात बाँकी छ।
वितरणयोग्य EPS ऋणात्मक ६६ रुपैयाँ ९८ पैसा छ — अघिल्लो वर्षको ऋणात्मक ७४ रुपैयाँ ८० पैसाको तुलनामा सुधार भएको छ, तर शून्यमा आउन अझै वर्षहरू लाग्नेछन्। हालको नाफाको गतिमा बैंकलाई यो घाटा पूर्णतः पूर्ति गर्न थप दुई देखि चार वर्ष लाग्न सक्छ — त्यसपछि मात्र लाभांश वितरणको बाटो खुल्नेछ।
जगेडा कोष र प्रतिसेयर आँकडाहरू
बैंकको जगेडा कोष ३४ करोड ५३ लाख रुपैयाँबाट बढेर ४४ करोड ८० लाख रुपैयाँ पुगेको छ — एउटा सकारात्मक संकेत। चुक्ता पूँजी ८३ करोड ४३ लाख रुपैयाँ यथावत् छ — कुनै नयाँ सेयर जारी भएको छैन।
प्रतिसेयर आय (EPS) ९.६९ रुपैयाँबाट उफ्रेर १८.०४ रुपैयाँ पुगेको छ — ८.३५ रुपैयाँको सुधार। मूल्य-आय अनुपात (P/E) ४०.४८ कायम छ। प्रतिसेयर नेटवर्थ ८६.७१ रुपैयाँ रहेको छ — जुन चुक्ता पूँजीको आधार मूल्यभन्दा कम छ, जसले सञ्चित घाटाले अझै सेयरको आन्तरिक मूल्यमाथि दबाब दिइरहेको देखाउँछ।
समग्र तस्बिर: सुधारको यात्रा सही बाटोमा, मञ्जिल अझै टाढा
सप्तकोशी डेभलपमेन्ट बैंकको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को नतिजालाई एउटै वाक्यमा भन्नुपर्दा — यो एउटा बिरामी मान्छेको स्वास्थ्यमा उल्लेखनीय सुधारको खबर हो, तर पूर्ण स्वस्थ भएको घोषणा होइन।
नाफा दोब्बरभन्दा बढी भयो, खराब कर्जा झण्डै आधा भयो, पूँजी पर्याप्तता नियामकीय सीमाभन्दा आरामदायी माथि पुग्यो, र व्यावसायिक आकार दश अर्बको सीमा पार गर्यो — यी सबै उपलब्धि हुन्। तर सञ्चित घाटाको पहाड अझै उभिएको छ, निक्षेप विस्तारको गतिमा कर्जा परिचालन हुन सकेको छैन, र ब्याज मार्जिन थिचाइमा छ।
आगामी दुई-तीन वर्ष यस बैंकका लागि निर्णायक हुनेछन्। यदि खराब कर्जा थप घट्यो, कर्जा परिचालनको गति बढ्यो, र नाफाको गति कायम रह्यो भने सञ्चित घाटा पूर्ति हुँदै लाभांशको बाटो खुल्नेछ। तर यदि बाह्य वातावरण — ब्याज दर, कर्जाको माग, वा समष्टिगत आर्थिक अवस्था — प्रतिकूल भयो भने यो यात्रा थप लम्बिन सक्छ।
यी आँकडाहरू अपरिष्कृत भएकाले अन्तिम लेखापरीक्षणपछि केही सङ्ख्यामा फेरबदल हुन सक्छ। तर बैंकको दिशा अहिले स्पष्ट छ — घाटाको छायाँबाट बिस्तारै निस्कँदै, नाफाको उज्यालोतर्फ लम्किँदै।




