अमेरिकी अर्बपति एलन मस्कको अन्तरिक्ष प्रविधि कम्पनी ‘स्पेसएक्स’ अब सेयर बजारमा प्रवेश गर्ने तयारीमा पुगेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार कम्पनीले आगामी जुन १२ मा प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ) ल्याउने तयारी गरिरहेको छ । यदि योजना अनुसार प्रक्रिया अघि बढ्यो भने स्पेसएक्सको आईपीओ विश्वकै सबैभन्दा ठूलो सार्वजनिक निष्कासनमध्ये एक बन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
स्रोतहरूका अनुसार कम्पनीले आईपीओमार्फत ८० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी लगानी उठाउने लक्ष्य राखेको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा तीव्र गतिमा विस्तार भइरहेको स्पेसएक्सको बजार मूल्य लगातार बढिरहेको अवस्थामा कम्पनीको सार्वजनिक प्रवेशलाई विश्व वित्तीय बजारले चासोका साथ हेरिरहेको छ ।
हालसम्म निजी कम्पनीका रूपमा सञ्चालन हुँदै आएको स्पेसएक्स अन्तरिक्ष प्रविधिको क्षेत्रमा सबैभन्दा प्रभावशाली कम्पनीमध्ये एक मानिन्छ । रकेट प्रक्षेपण, उपग्रह इन्टरनेट सेवा ‘स्टारलिंक’ तथा मानव अन्तरिक्ष यात्राजस्ता परियोजनामार्फत कम्पनीले विश्वव्यापी प्रभाव विस्तार गरिरहेको छ । विशेषगरी कम लागतमा पुनः प्रयोग गर्न सकिने रकेट प्रविधिले स्पेसएक्सलाई प्रतिस्पर्धीभन्दा धेरै अगाडि पुर्याएको विश्लेषण गरिन्छ ।
यदि कम्पनीले जुन १२ मै औपचारिक कारोबार सुरु गर्ने हो भने अमेरिकी नियामक निकायसमक्ष आवश्यक आईपीओ कागजात केही दिनभित्र सार्वजनिक गर्नुपर्ने हुन्छ । ती कागजातमा कम्पनीको आम्दानी, खर्च, ऋण, नाफा–नोक्सान तथा आगामी व्यापारिक योजनाबारे विस्तृत जानकारी समावेश हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
लगानीकर्ताहरू विशेषगरी ‘स्टारलिंक’ र एलन मस्कको नयाँ कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) कम्पनी ‘xAI’ लाई लिएर उत्साहित देखिएका छन् । पछिल्लो समय मस्कले एआई क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गरिरहेका छन् । स्पेसएक्स र xAI बीच भविष्यमा कस्तो सहकार्य हुन्छ भन्ने विषय अहिले विश्व प्रविधि बजारमा चासोको केन्द्र बनेको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार स्पेसएक्सको आईपीओले पछिल्ला वर्षहरूमा सुस्त देखिएको प्रविधि कम्पनीहरूको आईपीओ बजारलाई फेरि सक्रिय बनाउन सक्छ । उच्च ब्याजदर र आर्थिक अनिश्चितताका कारण पछिल्लो समय धेरै प्रविधि कम्पनीहरूले सार्वजनिक निष्कासन स्थगित गरेका थिए । तर स्पेसएक्सजस्तो चर्चित कम्पनी बजारमा आउँदा लगानीकर्ताको आत्मविश्वास पुनः फर्किन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
स्पेसएक्सको आईपीओको चर्चा बाहिरिएसँगै अन्तरिक्ष क्षेत्रमा काम गर्ने अन्य कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा पनि उछाल देखिएको छ । विशेषगरी अमेरिकी अन्तरिक्ष कम्पनी ‘रकेट ल्याब’ (आरकेएलबी) को सेयर मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ । कम्पनीको बजार मूल्य गत वर्ष १२ अर्ब ७० करोड डलरबाट बढेर ३७ अर्ब डलर पुगेको बताइएको छ । स्पेसएक्सको आईपीओसम्बन्धी समाचार सार्वजनिक भएपछि मात्रै आरकेएलबीको सेयर मूल्य ८ प्रतिशतभन्दा बढीले उकालो लागेको अन्तर्राष्ट्रिय बजार तथ्यांकले देखाएको छ ।
अन्तरिक्ष उद्योगमा स्पेसएक्सको प्रभाव कति बलियो छ भन्ने कुरा यसको प्रक्षेपण संख्याले पनि देखाउँछ । सन् २०२५ मा अमेरिकाबाट भएका कुल कक्षीय अन्तरिक्ष प्रक्षेपणमध्ये करिब ८५ प्रतिशत हिस्सा स्पेसएक्सले मात्रै ओगटेको तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ । यसले अन्तरिक्ष क्षेत्रमा कम्पनीको वर्चस्व झन् बलियो बनेको विश्लेषण गरिएको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार आईपीओबाट प्राप्त हुने ठूलो लगानीले स्पेसएक्सलाई थप प्रविधि विकास, रकेट उत्पादन विस्तार तथा मंगल ग्रहसम्बन्धी दीर्घकालीन योजनामा गति दिन सहयोग पुग्नेछ । एलन मस्कले स्पेसएक्स स्थापना गर्दा मानवलाई मंगल ग्रहसम्म पुर्याउने महत्वाकांक्षी लक्ष्य सार्वजनिक गरेका थिए ।
एलन मस्क अहिले विश्वका सबैभन्दा चर्चित उद्यमीमध्ये एक हुन् । उनी विद्युतीय सवारी निर्माता टेस्ला, सामाजिक सञ्जाल एक्स (पूर्व ट्विटर) तथा अन्य प्रविधि कम्पनीसँग पनि आबद्ध छन् ।
यद्यपि, हालसम्म स्पेसएक्सले आईपीओ योजनाबारे औपचारिक सार्वजनिक प्रतिक्रिया भने दिएको छैन । तर बजारमा फैलिएको चर्चा र बढ्दो उत्साहले आगामी केही सातालाई विश्व वित्तीय बजारका लागि निकै महत्वपूर्ण बनाएको विश्लेषण भइरहेको छ ।
