अन्तरिक्ष अन्वेषणको सपना बोकेर हिँडेको अमेरिकी कम्पनी स्पेसएक्सले शुक्रबार शेयर बजारमा प्रवेश गर्नासाथ वित्तीय जगत्मा एउटा नयाँ अध्याय थपियो। कम्पनीको सार्वजनिक निष्काशन (आईपीओ) सँगसँगै यसका प्रमुख एलन मस्कको व्यक्तिगत सम्पत्ति एक ट्रिलियन डलरको सीमा नाघेको अनुमान गरिएको छ — जुन उपलब्धि मानव इतिहासमा यसअघि कसैले पाएको थिएन।
स्पेसएक्सले प्रतिशेयर १३५ डलर मूल्यमा ७५ अर्ब डलर बराबरको शेयर बजारमा ल्याएको छ, जुन अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो आईपीओका रूपमा दर्ज भएको छ। यस निष्काशनपछि कम्पनीको बजार मूल्याङ्कन एक दशमलव सत्तहत्तर ट्रिलियन डलर पुगेको छ। मस्कको एक्लै स्पेसएक्समा आठ सय छयासट्ठी अर्ब डलर बराबरको हिस्सेदारी रहेको बताइएको छ।
फोर्ब्सका अनुसार, आईपीओ सार्वजनिक हुनुअघि मस्कको कुल सम्पत्ति सात सय असी अर्ब डलर हाराहारीमा थियो। तर शेयर बजारमा स्पेसएक्सको प्रवेशले उनको सम्पत्तिमा एकैपटक उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ। तुलनाका लागि भन्नुपर्दा, प्रविधि क्षेत्रका अर्का दिग्गज — अल्फाबेटका ल्यारी पेजको तीन सय अर्ब र ओराकलका ल्यारी एलिसनको चार सय अर्ब डलर — मस्कको सम्पत्तिको करिब एक तिहाइ मात्र हो।
वित्तीय विश्लेषकहरू भने यस मूल्याङ्कनलाई परम्परागत आँखाले हेर्न अप्ठ्यारो मानिरहेका छन्। स्पेसएक्सको आम्दानी र नाफाको तुलनामा यो मूल्य असाधारण रूपमा उच्च छ। विज्ञहरू यस परिघटनालाई 'एलन प्रिमियम' भन्ने गर्छन् — अर्थात् मस्कको नाम र उनको दूरदृष्टिमाथि लगानीकर्ताहरूले राख्ने असीमित भरोसा, जसले सामान्य आर्थिक गणनालाई पनि पछि धकेल्छ।
मंगल ग्रहमा मानव पठाउने र कृत्रिम बुद्धिमत्ता विकासको महत्त्वाकांक्षी एजेन्डाले लगानीकर्ताहरूलाई आकर्षित गरेको विश्लेषकहरू बताउँछन्। चौवन्न वर्षीय मस्कले टेस्लालाई विश्वकै अग्रणी विद्युतीय सवारी उत्पादकमा रूपान्तरण गरे, सन् बाइस मा ट्वीटर (हाल एक्स) किने र द बोरिङ कम्पनी तथा न्युरालिंकजस्ता नवप्रवर्तनशील उद्यमहरू सञ्चालनमा ल्याए। जेपी मोर्गन चेसका प्रमुख जेमी डिमनले उनलाई हाम्रो युगका एडिसन र आइन्स्टाइन भनेर संज्ञा दिएका छन्।
तथापि मस्कको यो यात्रा विवाद र आलोचनाबाट मुक्त छैन। टेस्लाका शेयरधनीहरूले उनको छप्पन अर्ब डलरको तलब प्याकेजमा आपत्ति जनाएका थिए। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनमा DOGE सल्लाहकारका रूपमा उनको भूमिका र त्यसपछि ट्रम्पसँगै सार्वजनिक मतभेदले पनि ध्यान तानेको थियो। सन् पच्चीसमा उनको राजनीतिक संलग्नताको विरोधमा उपभोक्ताहरूले टेस्लाविरुद्ध बहिष्कार अभियान चलाए, जसले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बिक्रीमा असर पर्यो।
सम्पत्तिको अत्यधिक केन्द्रीकरणमाथि आलोचकहरूको स्वर पनि उत्तिकै मुखर छ। एउटै व्यक्तिको हातमा यति विशाल आर्थिक शक्ति संकेन्द्रित हुनु स्वस्थ आर्थिक व्यवस्थाका लागि उचित हो कि होइन भन्ने बहस विश्वभर चलिरहेको छ। यी प्रश्नहरूको जवाफ जे होस्, इतिहासले आज मस्कको नाम एउटा नयाँ शिर्षकसहित दर्ज गरिसकेको छ — मानव सभ्यताकै पहिलो ट्रिलियनेयर।
