धातु–जैविक ढाँचा विकास गर्ने तीन वैज्ञानिकलाई २०२५ को रसायनशास्त्रमा नोबेल पुरस्कारThree Scientists Win 2025 Nobel Prize in Chemistry for Metal–Organic Frameworks
सन् २०२५ को रसायनशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार जापानका सुसुमु किटागावा, अष्ट्रेलियाका रिचर्ड रोबसन र अमेरिकी ओमार एम. याघीलाई प्रदान गरिएको छ।
तीन वैज्ञानिकलाई सन् १९८९ मा धातु–जैविक ढाँचा (Metal–Organic Frameworks – MOFs) को विकासमा गरेको अद्वितीय अनुसन्धानका लागि यो प्रतिष्ठित पुरस्कार दिइएको हो।
बुधबार स्वीडेनको राजधानी स्टकहोममा रोयल स्विडिस एकेडेमी अफ साइन्सेजका महासचिव हान्स एलेग्रेनले तीनै विजेताको नाम घोषणा गरेका हुन्।
नोबेल समितिका अनुसार ती तीनै वैज्ञानिकले ग्याँस र अन्य रसायनहरू बग्न सक्ने ठूला स्थानसहितका आणविक संरचना (porous molecular structures) सिर्जना गरेका थिए, जसको प्रयोगले विज्ञान र वातावरण संरक्षणमा नयाँ सम्भावना देखाएको छ।
यी संरचनाहरूले मरुभूमिको हावाबाट पानी निकाल्न, कार्बन डाइअक्साइड (CO₂) समात्न, विषाक्त ग्याँस भण्डारण गर्न, र रासायनिक प्रतिक्रियाहरू उत्प्रेरित गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ।
नोबेल समितिका अध्यक्ष हेनर लिङ्केले भने,
“धातु–जैविक ढाँचाले नयाँ कार्यहरूका लागि कस्टम–निर्मित सामग्रीमा अप्रत्याशित अवसरहरू प्रदान गरेको छ।”
रिचर्ड रोबसन (८८ वर्ष) — अष्ट्रेलियाको मेलबर्न विश्वविद्यालय
सुसुमु किटागावा (७४ वर्ष) — जापानको क्योटो विश्वविद्यालय
ओमार एम. याघी (६० वर्ष) — क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्कली
यी तीन वैज्ञानिकले सन् १९८९ देखि निरन्तर अनुसन्धान गर्दै MOF को विकास र यसको अनुप्रयोगमा क्रान्तिकारी योगदान पुर्याएका हुन्।
नोबेल पुरस्कार सन् १९०१ देखि २०२४ सम्म ११६ पटक प्रदान गरिएको छ, जसअन्तर्गत १९५ जना वैज्ञानिकहरूले रसायनशास्त्रमा यो सम्मान प्राप्त गरिसकेका छन्।
सन् २०२४ को रसायनशास्त्र पुरस्कार डेभिड बेकर, डेमिस ह्यासाबिस र जोन जम्परलाई जीवनको निर्माण खण्ड (building blocks of life) पत्ता लगाउने र नयाँ प्रोटिन डिजाइन गर्ने प्रविधि विकासका लागि प्रदान गरिएको थियो।
यसैबीच, सन् २०२५ को पहिलो नोबेल पुरस्कार सोमबार मेडिसिनमा दिइएको थियो।
मेरी ई. ब्रन्को, फ्रेड राम्सडेल र डा. शिमोन सकागुचीलाई परिधीय प्रतिरक्षा सहिष्णुता (peripheral immune tolerance) सम्बन्धी खोजका लागि सम्मान गरिएको हो।
मंगलबार, भौतिकशास्त्रतर्फको पुरस्कार जोन क्लार्क, मिशेल एच. डेभरेट र जोन एम. मार्टिनिसलाई उप–आण्विक क्वान्टम टनेलिङ सम्बन्धी अनुसन्धानका लागि प्रदान गरिएको थियो।
बिहीबार: साहित्यतर्फको नोबेल पुरस्कार
शुक्रबार: नोबेल शान्ति पुरस्कार
आगामी सोमबार: अर्थशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार
नोबेल पुरस्कार वितरण समारोह डिसेम्बर १० (अल्फ्रेड नोबेलको पुण्यतिथि) का दिन स्वीडेनमा हुनेछ।
नोबेल स्वीडेनी उद्योगपति र डायनामाइटका आविष्कारक थिए, जसको निधन सन् १८९६ मा भएको थियो।
#NobelPrize2025 #ChemistryNobel #SusumuKitagawa #RichardRobson #OmarYaghi #MetalOrganicFramework #MOFResearch #ScienceNewsNepal #RoyalSwedishAcademy #Stockholm #NobelLaureates #ChemistryInnovation #NepalNews #ScientificAchievement
The 2025 Nobel Prize in Chemistry has been awarded jointly to Susumu Kitagawa, Richard Robson, and Omar M. Yaghi for their pioneering research in developing metal–organic frameworks (MOFs) — a revolutionary class of materials that can trap gases, capture water, and catalyze chemical reactions.
The announcement was made on Wednesday by Hans Ellegren, Secretary General of the Royal Swedish Academy of Sciences, in Stockholm. The Academy said the three laureates’ groundbreaking discovery in 1989 created “molecular structures with large internal spaces that allow gases and other chemicals to flow through,” enabling wide-ranging applications in energy, environment, and chemistry.
According to the Nobel Committee, the three scientists developed porous molecular structures known as metal–organic frameworks that can be designed at the atomic level. These frameworks have extraordinary surface areas and tunable chemical properties, allowing them to:
Extract water from desert air,
Capture carbon dioxide (CO₂) from the atmosphere,
Store toxic or industrial gases safely, and
Catalyze complex chemical reactions.
Committee chair Heiner Linke remarked:
“Metal–organic frameworks offer unexpected opportunities for custom-designed materials with entirely new functions.”
Richard Robson, 88 – University of Melbourne, Australia
Susumu Kitagawa, 74 – Kyoto University, Japan
Omar M. Yaghi, 60 – University of California, Berkeley, USA
Their collaboration and parallel research in the late 1980s and 1990s laid the foundation for MOFs, which today are used in environmental purification, hydrogen storage, and next-generation battery and sensor technologies.
Since 1901, the Nobel Prize in Chemistry has been awarded 116 times to 195 laureates.
The 2024 Chemistry Nobel went to David Baker, Demis Hassabis, and John Jumper for developing advanced protein design technologies that revealed “the building blocks of life.”
Earlier this week, the 2025 Nobel Prize in Medicine was awarded to Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell, and Dr. Shimon Sakaguchi for their discovery of peripheral immune tolerance, while the Physics Prize went to John Clarke, Michel H. Devoret, and John M. Martinis for their work on subatomic quantum tunneling.
Thursday: Literature Prize
Friday: Peace Prize
Next Monday: Economics Prize
The Nobel Prize ceremony will take place on December 10, marking the anniversary of Alfred Nobel’s death in 1896. Nobel, a Swedish chemist and industrialist, invented dynamite and established the prize through his will to honor contributions that “benefit humanity.”
#NobelPrize2025 #ChemistryNobel #SusumuKitagawa #RichardRobson #OmarYaghi #MetalOrganicFramework #MOFResearch #RoyalSwedishAcademy #Stockholm #ScientificInnovation #ChemistryBreakthrough #NobelLaureates #ScienceNews #EnvironmentalScience #AlfredNobel
