अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump झन्डै नौ वर्षपछि चीन पुगेका छन् । बेइजिङ पुगेका ट्रम्पलाई चिनियाँ राष्ट्रपति Xi Jinping ले विशेष स्वागत गर्ने कार्यक्रम तय गरिएको छ । शुक्रबारसम्म चल्ने भेटघाटमा अमेरिकी अधिकारी, व्यवसायी र चिनियाँ नेतृत्वबीच उच्चस्तरीय छलफल हुने बताइएको छ ।
यो भ्रमणलाई सामान्य कूटनीतिक कार्यक्रमका रूपमा मात्र हेरिएको छैन । पछिल्लो समय विश्व राजनीति अस्थिर बन्दै गएको, मध्यपूर्वमा युद्धको तनाव चर्किएको र अमेरिका–चीन सम्बन्ध फेरि संवेदनशील मोडमा पुगेको अवस्थामा ट्रम्पको चीन भ्रमणलाई निकै अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ ।
विशेषगरी Iranसँग सम्बन्धित युद्ध र त्यसले विश्व ऊर्जा बजारमा पारेको असर अहिले विश्व अर्थतन्त्रको मुख्य चिन्तामध्ये एक बनेको छ । तेल आपूर्ति प्रणाली प्रभावित हुँदा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य अस्थिर बनेको छ । ऊर्जा मूल्य बढ्दा महँगीको दबाब फेरि चर्किन सक्ने डरले विश्व बजार नै दबाबमा देखिएको छ ।
यही पृष्ठभूमिमा ट्रम्प चीन पुगेकाले यसपटकको वार्तामा व्यापार मात्र होइन, सुरक्षा र भू-राजनीतिक विषय पनि केन्द्रमा रहने अनुमान गरिएको छ । अमेरिका र चीनबीच पछिल्ला वर्षहरूमा ट्यारिफ, प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सेमिकन्डक्टर र ताइवानजस्ता विषयमा तनाव बढ्दै गएको छ । अहिलेको भेटलाई ती विषयमा सम्बन्ध स्थिर बनाउने प्रयासका रूपमा पनि हेरिएको छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार ट्रम्प यसपटक केही दबाबमा चीन पुगेका छन् । इरान युद्धप्रति अमेरिकाभित्रै फरक–फरक धारणा देखिएको छ भने ट्रम्प प्रशासनका केही व्यापारिक नीतिमाथि अमेरिकी अदालतले प्रश्न उठाएका कारण पनि उनको वार्ताको स्थिति पहिलेभन्दा कमजोर बनेको आकलन गरिएको छ ।
तर चीन भने अहिले रणनीतिक रूपमा बलियो अवस्थामा देखिएको विश्लेषण भइरहेको छ । विशेषगरी ‘रेयर अर्थ’ अर्थात् दुर्लभ खनिजमा चीनको नियन्त्रणलाई बेइजिङले आफ्नो महत्वपूर्ण कूटनीतिक शक्ति बनाएको छ । विश्वभर प्रयोग हुने विद्युतीय उपकरण, ब्याट्री, रक्षा सामग्री र आधुनिक प्रविधिमा प्रयोग हुने यस्ता खनिजमा चीनको प्रभुत्व रहेको छ ।
यसका साथै चिनियाँ कम्पनीहरूले पछिल्ला वर्षहरूमा आफ्नो आपूर्ति सञ्जाल विस्तार गर्दै विश्व बजारमा उपस्थिति बढाएका छन् । अमेरिकी ट्यारिफ र व्यापारिक दबाबका बीच पनि चीनले वैकल्पिक बजार खोज्दै उत्पादन र निर्यात संरचना परिवर्तन गरेकाले पहिलेजस्तो असर नपर्ने अवस्था बनेको विश्लेषण गरिएको छ ।
यद्यपि, विश्वका दुई शक्तिशाली अर्थतन्त्रबीचको प्रतिस्पर्धा थप चर्कियो भने त्यसको असर विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर रूपमा पर्न सक्ने भएकाले दुवै पक्ष अहिले सावधानीपूर्वक अघि बढ्न खोजिरहेका देखिन्छन् । व्यापार, निर्यात नियन्त्रण, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, ताइवान र इरान संकटलगायत विषयमा ट्रम्प र सिबीच विस्तृत छलफल हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
पछिल्ला वर्षहरूमा चीन–अमेरिका सम्बन्ध कहिले सहकार्य त कहिले प्रतिस्पर्धाको अवस्थाबाट गुज्रिँदै आएको छ । यही कारण ट्रम्प र सिबीचको यो भेटलाई केवल औपचारिक भ्रमण नभई विश्व राजनीति र अर्थतन्त्रको आगामी दिशा निर्धारण गर्न सक्ने महत्वपूर्ण कूटनीतिक घटनाका रूपमा हेरिएको छ ।
विश्व समुदायको चासो अहिले एउटै विषयमा केन्द्रित देखिन्छ—के अमेरिका र चीनले बढ्दो तनाव कम गर्दै कुनै ठोस समझदारी निकाल्न सक्लान्, वा यो भेट केवल औपचारिक संवादमै सीमित रहनेछ ?
