काठमाडौं — बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता रहे पनि कर्जाको माग अपेक्षाअनुसार बढ्न नसक्दा ब्याजदर निरन्तर ओरालो लागेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को जेठ मसान्तसम्मको तथ्यांकले ट्रेजरी बिलदेखि निक्षेप र कर्जासम्मका अधिकांश ब्याजदर घटेको देखाएको छ।
वाणिज्य बैंकहरूको औसत आधारदर एक वर्षअघिको ६.०९ प्रतिशतबाट ४.८८ प्रतिशतमा झरेको छ। सोही अवधिमा औसत कर्जा ब्याजदर ७.९९ प्रतिशतबाट घटेर ६.६४ प्रतिशतमा आएको छ। निक्षेपको औसत ब्याजदर पनि ४.२९ प्रतिशतबाट ३.२९ प्रतिशतमा सीमित भएको छ।
विकास बैंक र वित्त कम्पनीका आधारदर, निक्षेप तथा कर्जा ब्याजदरमा पनि उल्लेख्य गिरावट आएको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ। ९१ दिने ट्रेजरी बिलको औसत ब्याजदर २.६४ प्रतिशतमा झरेको छ भने अन्तरबैंक ब्याजदर २.७३ प्रतिशतमा आएको छ।
बैंकमा निक्षेप थपिने क्रम तीव्र रहे पनि सोही अनुपातमा कर्जा विस्तार भएको छैन। गत आर्थिक वर्षमा वाणिज्य बैंकहरूको निक्षेप झन्डै १५ प्रतिशत बढ्दा कर्जा वृद्धि ६.३३ प्रतिशतमा सीमित रह्यो। एक वर्षमा निक्षेप करिब ९ खर्ब ६७ अर्ब रुपैयाँले बढ्दा कर्जा करिब ३ खर्ब १५ अर्ब रुपैयाँ मात्रै थपिएको छ।
कुल निक्षेपका आधारमा ग्लोबल आइएमई बैंक अगाडि रहेको छ भने निक्षेप वृद्धिदरमा राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक शीर्ष स्थानमा छ। कर्जा लगानीतर्फ नबिल बैंक पहिलो तथा कर्जा वृद्धिदरमा माछापुच्छ्रे बैंक अगाडि देखिएको छ।
बैंकरहरूका अनुसार उद्योग, व्यापार, निर्माण र सेवा क्षेत्रमा आर्थिक गतिविधि अपेक्षाकृत सुस्त हुँदा नयाँ ऋणको माग कमजोर बनेको हो। निजी क्षेत्रको लगानी आत्मविश्वास पूर्ण रूपमा फर्किन नसक्नु तथा बैंकहरूले बढ्दो निष्क्रिय कर्जाका कारण ऋण स्वीकृतिमा सतर्कता अपनाउनु पनि कर्जा विस्तार सुस्त हुनुका कारण मानिएका छन्।
अर्कोतर्फ रेमिट्यान्स प्रवाह बढेसँगै बैंकमा निक्षेप थपिने क्रम जारी छ। कर्जाको मागभन्दा निक्षेपको वृद्धि बढी हुँदा बैंकहरू ऋणी आकर्षित गर्न ब्याजदर घटाएर प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्।
अहिलेको बैंकिङ अवस्थाले तरलताको अभावभन्दा कर्जाको माग नै मुख्य चुनौती बनेको देखाउँछ। आर्थिक गतिविधि र निजी लगानीमा सुधार नभएसम्म बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त रकम रहने र ब्याजदर केही समय न्यून तहमा कायम रहने देखिन्छ।
