चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चैत महिनासम्म आइपुग्दा उपभोक्ता महँगी दर पुनः बढ्ने संकेत देखिएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंक ले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार चैत महिनामा वार्षिक विन्दुगत उपभोक्ता महँगी दर ४.४७ प्रतिशत पुगेको छ । अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो महँगी दर ३.३९ प्रतिशत रहेको थियो । यसले पछिल्ला महिनाहरूमा बजारमा मूल्यचाप क्रमशः बढ्दै गएको संकेत गरेको विश्लेषकहरू बताउँछन् ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार समीक्षा अवधिमा खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको महँगी दर ४.०१ प्रतिशत रहेको छ भने गैर–खाद्य तथा सेवा समूहको महँगी दर ४.७२ प्रतिशत पुगेको छ । विशेषगरी यातायात, शिक्षा, सेवा तथा दैनिक उपभोगसँग जोडिएका क्षेत्रमा मूल्यवृद्धि तीव्र देखिएकाले समग्र महँगी दर माथि गएको विश्लेषण गरिएको छ ।
यद्यपि वार्षिक विन्दुगत आधारमा महँगी बढे पनि चालु आर्थिक वर्षको नौ महिनाको औसत महँगी दर भने २.३९ प्रतिशतमा सीमित रहेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो औसत महँगी दर ४.५७ प्रतिशत थियो । विश्लेषकहरूका अनुसार पछिल्लो केही महिनामा अन्तरराष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य वृद्धि, अमेरिकी डलर बलियो हुनु तथा आयात खर्च बढ्नुले महँगीमा पुनः दबाब सिर्जना गर्न थालेको देखिन्छ ।
खाद्य समूहअन्तर्गत घ्यू तथा तेलमा सबैभन्दा धेरै १२.८७ प्रतिशत मूल्यवृद्धि भएको छ । यस्तै फलफूल ११.६७ प्रतिशत र तरकारी ९.१८ प्रतिशतले महँगिएका छन् । दैनिक उपभोगमा प्रत्यक्ष प्रयोग हुने यी वस्तुको मूल्य बढ्दा सामान्य उपभोक्तामाथि खर्चको दबाब बढेको देखिएको छ । विशेषगरी शहरी क्षेत्रमा खाद्यान्न तथा तरकारीको मूल्य वृद्धि बढी महसुस गरिएको व्यवसायीहरू बताउँछन् ।
तर सबै खाद्य वस्तुको मूल्य भने बढेको छैन । प्रतिवेदनअनुसार दाल तथा गेडागुडीको मूल्य २.७८ प्रतिशतले घटेको छ भने खाद्य तथा खाद्यजन्य पदार्थ १.६८ प्रतिशत र मरमसलाको मूल्य १.६४ प्रतिशतले घटेको छ । केही खाद्य वस्तुमा आपूर्ति सहज हुनु र आयात बढ्नुका कारण मूल्य घट्न पुगेको विश्लेषण गरिएको छ ।
गैर–खाद्य तथा सेवा समूहमा भने मूल्यवृद्धि अझ तीव्र देखिएको छ । विविध वस्तु तथा सेवा समूहमा १९.९४ प्रतिशतले मूल्य बढेको छ भने यातायात खर्च १२.०३ प्रतिशतले बढेको छ । पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यवृद्धि, ढुवानी खर्च बढ्नु तथा अन्तरराष्ट्रिय बजारमा ऊर्जा मूल्य महँगिनुले यातायात क्षेत्रको लागत बढाएको विश्लेषण गरिएको छ । यसले अप्रत्यक्ष रूपमा अन्य वस्तुको मूल्यमा पनि दबाब सिर्जना गरेको देखिन्छ ।
शिक्षा क्षेत्रमा पनि ७.४६ प्रतिशत महँगी देखिएको छ । विद्यालय तथा कलेज शुल्क, शैक्षिक सामग्री र सेवा शुल्क बढ्दा शिक्षा क्षेत्रको खर्च महँगिएको हो । यस्तै मदिराजन्य पेय पदार्थमा ४.७७ प्रतिशत तथा कपडा तथा जुत्ता–चप्पलमा ४.७३ प्रतिशत मूल्यवृद्धि भएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ ।
क्षेत्रगत रूपमा हेर्दा शहरी क्षेत्रमा महँगीको प्रभाव बढी देखिएको छ । चैत महिनामा शहरी क्षेत्रमा महँगी दर ४.७४ प्रतिशत पुगेको छ भने ग्रामीण क्षेत्रमा ३.७१ प्रतिशत कायम रहेको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार यातायात, घरभाडा, शिक्षा र सेवा क्षेत्रको खर्च शहरी क्षेत्रमा बढी भएकाले मूल्यचाप पनि त्यहीँ बढी देखिएको हो ।
प्रदेशगत रूपमा लुम्बिनी प्रदेशमा सबैभन्दा बढी ५.१५ प्रतिशत महँगी दर देखिएको छ । त्यसपछि मधेश र बागमती प्रदेशमा पनि तुलनात्मक रूपमा उच्च महँगी देखिएको छ । सुदूरपश्चिम प्रदेशमा भने सबैभन्दा कम ३.३९ प्रतिशत महँगी दर रहेको छ । काठमाडौं उपत्यकामा महँगी दर ४.६९ प्रतिशत पुगेको छ, जसले राजधानी क्षेत्रमा जीवनयापन खर्च अझ महँगो बन्दै गएको संकेत गरेको छ ।
यसैबीच, थोक महँगी दर भने केही नियन्त्रणभित्र देखिएको छ । चैत महिनामा थोक महँगी दर ३.९२ प्रतिशत रहेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा ४.२० प्रतिशत थियो । थोक बजारमा महँगी अपेक्षाकृत कम भए पनि खुद्रा बजारमा लागत हस्तान्तरणका कारण उपभोक्ताले बढी मूल्य तिर्नुपरेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।
समग्रमा हेर्दा नेपालको महँगी दर अझै नियन्त्रणबाहिर पुगेको अवस्था नभए पनि पछिल्ला महिनामा मूल्यचाप विस्तारै बढ्दै गएको संकेत देखिएको छ । विशेषगरी पेट्रोलियम पदार्थ, यातायात, शिक्षा तथा दैनिक उपभोगसँग सम्बन्धित क्षेत्रमा भएको मूल्यवृद्धिले आम उपभोक्ताको खर्च बढाएको छ । अर्थतन्त्रमा गतिविधि विस्तार हुँदै जाँदा माग पनि बढ्न थालेकाले आगामी महिनाहरूमा महँगी थप बढ्न सक्ने सम्भावनालाई विश्लेषकहरूले नकारेका छैनन् ।
