नेपालको धितोपत्र बजार पछिल्ला दिनहरूमा दोहोरो दबाबमा परेको देखिएको छ—एकातर्फ आधारभूत रूपमा विश्वास कमजोर बन्दै गएको छ भने अर्कोतर्फ प्राविधिक रूपमा पनि बजार निरन्तर कमजोर संकेत दिइरहेको छ। ठूला संस्थागत तथा प्रभावशाली लगानीकर्ताहरू बजारमा निष्क्रियजस्तै देखिँदा कारोबारमा सुस्तता आएको छ र त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव सूचकमा गिरावटका रूपमा प्रकट भएको छ। हालैको कारोबारमा नेप्से परिसूचक करिब २५ अंकले घट्नु र कारोबार रकम ५ अर्ब रुपैयाँभन्दा तल झर्नुले बजारमा सक्रियता घट्दै गएको स्पष्ट संकेत दिएको छ।
नेपालको धितोपत्र बजार पुँजीकरण ४७ खर्ब रुपैयाँभन्दा माथि रहनु आफैंमा ठूलो उपलब्धि हो, जुन दीर्घकालीन रूपमा लगानीकर्ताको भरोसामा आधारित छ। तर यही भरोसामाथि अहिले प्रश्न उठ्न थालेको छ। पछिल्ला अनुसन्धानहरूमा बजारभित्र ‘सर्कुलर ट्रेडिङ’ जस्ता कृत्रिम कारोबार हुने गरेको संकेत सार्वजनिक भएपछि लगानीकर्तामा शंका बढेको छ। एउटै समूहले विभिन्न खाताहरू प्रयोग गरी आपसी खरिद–बिक्री गरेर मूल्यमा कृत्रिम उतारचढाव ल्याउने प्रवृत्तिले बजारको पारदर्शिता र निष्पक्षता कमजोर बनाएको देखिन्छ।
यस्ता घटनाले केवल कानुनी चुनौती मात्र सिर्जना गरेको छैन, बजारको मनोविज्ञानमै असर पुर्याएको छ। सीमित कम्पनीहरूमा देखिएको अस्वाभाविक चलखेल र वित्तीय अनियमितताका आरोपले लगानीकर्तालाई थप सचेत मात्र होइन, त्रसितसमेत बनाएको छ। परिणामस्वरूप, बजारमा नयाँ पूँजी प्रवेश घट्दै गएको छ भने पुराना लगानीकर्ताहरू समेत ‘पर्ख र हेर’ को रणनीतिमा देखिएका छन्।
प्राविधिक विश्लेषणले पनि यही कमजोरीलाई पुष्टि गरेको छ। बजारले लगातार ‘लोअर लो’ र ‘लोअर हाई’ संरचना बनाउँदै आएको छ, जसले डाउनट्रेन्ड अझै बलियो रहेको संकेत गर्छ। ‘एभरेज डाइरेक्शनल इन्डेक्स (ADX)’ बढ्दो क्रममा रहनु विशेष चिन्ताको विषय हो, किनकि घट्दो बजारमा ADX बढ्नुले गिरावटको ट्रेन्ड अझ सुदृढ हुँदै गएको बुझिन्छ। यसले बजारमा तत्काल सुधार आउने सम्भावना कमजोर बनाएको छ।
त्यस्तै ‘रिलेटिभ स्ट्रेन्थ इन्डेक्स (RSI)’ करिब ४१ को स्तरमा झर्नु बजारमा क्रयशक्ति कमजोर हुँदै गएको संकेत हो। यो स्तर ओभरसोल्ड नजिक नभए पनि बायरहरू अझै सक्रिय हुन नसकेको अवस्था झल्काउँछ। यदि RSI अझ तल झर्यो भने बजारमा थप गिरावट आउन सक्ने जोखिम रहन्छ, यद्यपि हालको स्तरमा बजारले केही समय सन्तुलन खोज्ने प्रयास गर्न सक्छ।
प्राविधिक संरचनाअनुसार बजार अहिले २६७० आसपासको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण सपोर्ट जोनतर्फ उन्मुख देखिन्छ। यही क्षेत्रमा ‘डबल बटम’ बन्ने सम्भावना पनि विश्लेषकहरूले औंल्याएका छन्। साथै, २०० दिने मूभिङ एभरेज (200MA) नजिकै बजार पुगेकाले उक्त स्तरले मनोवैज्ञानिक तथा प्राविधिक दुवै रूपमा सपोर्ट दिन सक्छ। तर यदि यो स्तर कायम रहन सकेन भने बजार अझ तल झर्ने जोखिम उच्च रहने देखिन्छ।
दिनभरको कारोबार संरचना पनि बजारका लागि सकारात्मक देखिएको छैन। ग्यापअप ओपन भए पनि तत्कालै ग्याप फिल हुनु र त्यसपछि बजारले ‘डे हाई’ नजिकैबाट निरन्तर झर्दै ‘डे लो’ आसपास बन्द हुनु सेलरहरूको प्रभुत्वको स्पष्ट संकेत हो। अझ दिनभर हरियो क्यान्डलमा कारोबार घट्नु र रातो क्यान्डलमा कारोबार बढ्नुले लगानीकर्ताहरू बेच्ने अवसर कुरेर बसेको मनोविज्ञान झल्काउँछ।
ब्रोकर गतिविधि विश्लेषण गर्दा शीर्ष १० मध्ये ८ ब्रोकरले खरिदभन्दा बढी बिक्री गरेको तथ्यले पनि बजारमा ठूला खेलाडीहरू सेलिङ मोडमा रहेको पुष्टि गर्छ। जब ठूला लगानीकर्ताहरू नै बजारबाट बाहिरिने संकेत दिन्छन्, त्यस्तो अवस्थामा साना लगानीकर्तामा डर र अनिश्चितता स्वाभाविक रूपमा बढ्ने गर्छ।
समग्रमा हेर्दा, बजार अहिले आधारभूत र प्राविधिक दुवै हिसाबले संवेदनशील मोडमा पुगेको छ। एकातर्फ पारदर्शिता र नियमनप्रतिको प्रश्नले भरोसा कमजोर बनाइरहेको छ भने अर्कोतर्फ प्राविधिक संकेतहरूले थप गिरावटको सम्भावना देखाइरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा नियामक निकायहरूले छिटो र प्रभावकारी हस्तक्षेप गर्नु आवश्यक देखिन्छ।
अन्ततः, पुँजीबजारको दीर्घकालीन स्थायित्व लगानीकर्ताको विश्वासमै निर्भर हुन्छ। यदि विश्वास कमजोर हुँदै गयो भने ४७ खर्ब रुपैयाँभन्दा ठूलो संरचना समेत जोखिममा पर्न सक्छ। त्यसैले पारदर्शिता, कडाइका साथ नियमन र बजार सुधारका ठोस कदमहरू अबको आवश्यकता मात्र होइन, अनिवार्यता बनेको छ।
