काठमाडौँ — बीमा कम्पनीहरूको अर्बौं रुपैयाँ धितोपत्र बजारमा दुरुपयोग भएको निष्कर्षसहित केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले ४० जना व्यक्ति तथा संस्थाविरुद्ध मुद्दा चलाउन सिफारिस गरेको छ । तर प्रतिवेदन सार्वजनिक हुनासाथ बजारमा अर्को प्रश्न पेचिलो बनेको छ — अनुसन्धानका क्रममा बारम्बार जोडिएका केही प्रभावशाली पात्र अभियोजनको दायरामा किन देखिएनन् ?
हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्स, हिमालयन रि-इन्स्योरेन्स, भृकुटी स्टक ब्रोकिङ र विभिन्न माइक्रो इन्स्योरेन्स कम्पनी जोडिएको यो प्रकरणमा हिमालयन लाइफका पूर्वप्रमुख कार्यकारी अधिकृत मनोजकुमार कर्ण, व्यवसायी दीपक भट्ट र अग्रवाल परिवारसँग सम्बन्धित कारोबार अहिले सबैभन्दा बढी चर्चामा छन् ।
प्रतिवेदनको सबैभन्दा गम्भीर तथ्य भने हिमालयन रि-इन्स्योरेन्सबाट गएको २ अर्ब ७३ करोड ३३ लाख रुपैयाँ हो । सीआईबीका अनुसार उक्त रकम विभिन्न व्यक्तिगत ग्राहक खाताका सेयर कारोबार राफसाफ गर्न प्रयोग भएको थियो । भृकुटी स्टक ब्रोकिङले दीपक भट्ट, राजबहादुर शाह, शुभी अग्रवाल र ऋषिराज मोरसँग सम्बन्धित खातामा उक्त रकम प्रयोग भएको स्वीकार गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ — अर्थात् पुनर्बीमा कम्पनीको संस्थागत स्रोतले निजी खाताको कारोबार धानिएको थियो ।
प्रकरणको अर्को दस्तावेजी पाटो हिमालयन लाइफका तत्कालीन अध्यक्ष शुलभ अग्रवालसँग जोडिएको छ । धितोपत्र दर्ता तथा निष्काशन नियमावलीअनुसार अध्यक्ष पदमा रहँदा प्रत्यक्ष सेयर कारोबार गर्न पाइँदैन । तर प्रतिवेदनले शुलभका नाममा रहेका ८ लाख ३ हजार ३१ कित्ता सेयर अदालतको मिलापत्रमार्फत छोरा कृषिव अग्रवालको नाममा सारिएको देखाएको छ । ती सेयर बिक्रीपछि कृषिवको खातामा ३२ करोड ८३ लाख रुपैयाँभन्दा बढी जम्मा भयो र बैंक विवरणअनुसार केही दिनभित्रै त्यसमध्ये २३ करोड रुपैयाँ शुलभकै खातामा फर्कियो । अनुसन्धानकर्ताहरूले यो कारोबार-शृंखलालाई कानुनी बन्देज छल्ने सम्भावित उपायका रूपमा हेरेका छन् ।
दुरुपयोगको दायरा सहायक कम्पनीसम्म फैलिएको छ । हिमालयन रि-इन्स्योरेन्सकै सहायक हिमालयन क्यापसर्भ लिमिटेडमा मात्रै करिब ३७ करोड रुपैयाँ बराबरको आर्थिक दुरुपयोग भएको प्रतिवेदनको ठहर छ । समग्रमा, विभिन्न कम्पनीको वित्तीय स्रोत प्रयोग गरेर सेयर बजारमा प्रभाव पार्ने र निश्चित समूहको कारोबार व्यवस्थापन गर्ने संगठित संरचना रहेको संकेत प्रतिवेदनले गरेको छ । तर त्यो संरचनाको केन्द्रमा को थियो भन्ने प्रश्नको पूर्ण उत्तर अनुसन्धानले दिएको छैन भन्ने टिप्पणी बजार विश्लेषकहरूको छ ।
प्रश्नको निसाना मुख्यतः मनोजकुमार कर्णतिर सोझिएको छ । स्रोतहरूका अनुसार हिमालयन लाइफको नेतृत्वमा रहँदा कर्णले बीमा क्षेत्र, ब्रोकर कम्पनी र ठूला लगानीकर्ताबीच सेतुको भूमिका खेलेका थिए — युनियन लाइफ इन्स्योरेन्समा शंकर समूहको प्रवेशदेखि तीन जीवन बीमा कम्पनीको मर्जरसम्म उनको सक्रियता रहेको दाबी गरिन्छ । बीमा क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार मर्जरपछि बनेको हिमालयन लाइफमा शक्ति केन्द्रित हुँदै जाँदा निर्णय प्रक्रियामा कर्णको प्रभाव अस्वाभाविक रूपमा बढेको थियो र यही अवधिमा भृकुटी स्टक ब्रोकिङमार्फत विभिन्न समूहका सेयर कारोबार केन्द्रित हुन थालेको आरोपसमेत लाग्दै आएको छ । यद्यपि सीआईबीको अन्तिम सिफारिसमा कर्णको भूमिका अपेक्षाअनुसार नदेखिएपछि बजारमा प्रश्नैप्रश्न उठिरहेका छन् ।
अनुसन्धानले संरचना देखायो, रकमको बाटो देखायो र ४० जनालाई कानुनको कठघरासम्म पुर्याउने सिफारिस पनि गर्यो । तर प्रतिवेदनले नै संकेत गरेको 'संरचनाको केन्द्र' सम्म अभियोजनको हात पुग्छ कि पुग्दैन — यही प्रश्न अहिले यो प्रकरणको सबैभन्दा ठूलो अनुत्तरित अध्याय बनेको छ ।
