नेपाली बजारमा स्मार्टफोन उपभोक्ताहरूको रुचि र खरिद क्षमतामा उल्लेख्य परिवर्तन देखिन थालेको छ। चालु आर्थिक वर्ष (आव) २०८३/८४ को सुरुवाती दुई महिनाको तथ्याङ्कले नेपालीहरू अब सस्तो र सामान्य फोनभन्दा पनि गुणस्तरीय र महँगा (प्रिमियम) स्मार्टफोनतर्फ आकर्षित भइरहेको स्पष्ट सङ्केत गरेको छ। भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो विवरणअनुसार, नेपालमा भित्रिने स्मार्टफोनको समग्र सङ्ख्यामा कमी आए पनि त्यसका लागि बाहिरिने रकम (आयात मूल्य) भने उच्च दरले बढेको छ।
विभागको तथ्याङ्कअनुसार चालु आवको साउन र भदौ महिनामा मात्रै नेपालमा ९ अर्ब ७४ करोड ३६ लाख रुपैयाँ बराबरका स्मार्टफोन आयात भएका छन्। यस अवधिमा कुल ४ लाख २५ हजार थान स्मार्टफोन भित्रिएका हुन्। यो तथ्याङ्कलाई गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिसँग दाँजेर हेर्दा नेपाली मोबाइल बजारको बदलिँदो परिदृश्य बुझ्न सकिन्छ। गत आवको पहिलो दुई महिनामा ५ लाख थान स्मार्टफोन आयात हुँदा ८ अर्ब ८७ करोड ५९ लाख रुपैयाँ बाहिरिएको थियो।
यसको सोझो अर्थ हो— गत वर्षको तुलनामा यस वर्षको पहिलो दुई महिनामा स्मार्टफोन भित्रिने सङ्ख्या करिब ७५ हजार थानले घटेको छ। तर, फोनको सङ्ख्या घटे पनि आयात मूल्य भने उल्टै ८६ करोड ७७ लाख रुपैयाँले उकालो लागेको छ। थोरै सङ्ख्यामा मोबाइल भित्रिँदा पनि धेरै रकम बाहिरिनुले नेपाली बजारमा ‘इन्ट्री लेभल’ (सुरुवाती वा सस्ता) फोनको व्यापार खुम्चिँदै गएको र 'मिड-रेन्ज' वा 'फ्ल्यागसिप' (महँगा) फोनको बजार विस्तार भइरहेको देखाउँछ।
भन्सारको तथ्याङ्कलाई सुक्ष्म रूपमा विश्लेषण गर्दा प्रतिथान स्मार्टफोनको औसत मूल्यमा आएको उछाल झनै रोचक देखिन्छ। गत आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा नेपाल भित्रिएका स्मार्टफोनको प्रतिथान औसत मूल्य करिब १७ हजार ७ सय ५२ रुपैयाँ मात्र थियो। तर, चालु आवको सोही अवधिमा आइपुग्दा एउटा स्मार्टफोनको औसत आयात मूल्य सिधै २२ हजार ९ सय २६ रुपैयाँ पुगेको छ। यसले नेपाली उपभोक्ताले एउटा मोबाइल खरिदमा गर्ने औसत खर्चमै करिब ५ हजार रुपैयाँले वृद्धि भएको देखाउँछ।
बजार विश्लेषकहरूका अनुसार, यो तथ्याङ्कले उपभोक्ताको मनोविज्ञान र प्रविधिको प्रयोगमा आएको परिवर्तनलाई प्रतिविम्बित गर्छ। अहिले स्मार्टफोन केवल कुराकानी गर्ने साधन मात्र रहेन; यो गेमिङ, उच्च गुणस्तरको फोटोग्राफी, भिडियो निर्माण (कन्टेन्ट क्रिएसन) र सामाजिक सञ्जालको सक्रिय प्रयोगको मुख्य माध्यम बनेको छ। जसका कारण उपभोक्ताहरू राम्रो क्यामेरा, बढी स्टोरेज र छिटो चल्ने प्रोसेसर भएका महँगा फोनमा लगानी गर्न हिचकिचाउन छाडेका छन्। यसका साथै, मोबाइल डिभाइस म्यानेजमेन्ट सिस्टम (एमडीएमएस) का कारण अवैध रूपमा आउने सस्ता फोन नियन्त्रण हुनु र बजारमा वैधानिक रूपमै महँगा फोनको माग बढ्नुले पनि आयात मूल्यको ग्राफ उकालो लागेको हो।
समग्रमा, स्मार्टफोन अब विलासिताको वस्तुबाट दैनिक जीवनको अभिन्न अंग र उत्पादकत्वको साधनमा रूपान्तरण भइसकेको छ। आयात सङ्ख्यामा आएको गिरावटले बजारमा नयाँ ग्राहक थपिने दर केही सुस्त भएको सङ्केत गरे पनि, औसत मूल्यमा आएको भारी वृद्धिले पुराना प्रयोगकर्ताहरूले आफ्नो डिभाइसलाई स्तरवृद्धि (अपग्रेड) गर्दै महँगा मोडल रोजिरहेको तथ्यलाई भने बलियोसँग स्थापित गरेको छ।
