
Economy News
Stay informed and invest with latest NEPSE news and analysis.

चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को १० महिनामा सरकारले कुल ११ खर्ब ५३ अर्ब रुपैयाँ अर्थात् ५८.७५ प्रतिशत बजेट खर्च गरेको छ। चालुतर्फ ६८.०४ प्रतिशत खर्च हुँदा पुँजीगत खर्च भने २६.८७ प्रतिशतमा सीमित भएको छ। मध्यपूर्व तनावका कारण बिटुमिन इन्धन अभाव हुँदा पूर्वाधार निर्माण प्रभावित भई पुँजीगत खर्च कमजोर बनेको बताइएको छ। यस्तै, वित्तीय व्यवस्थातर्फ ६४.१६ प्रतिशत बजेट खर्च भएको छ। सरकारले १४ खर्ब ८० अर्ब राजस्व उठाउने लक्ष्य राखे पनि हालसम्म ९ खर्ब ७० अर्ब रुपैयाँ मात्रै संकलन गरेको छ।

सरकारले निजी क्षेत्रलाई विद्युत् व्यापारमा सहभागी गराउने तयारी गर्दै आवश्यक कानुनी व्यवस्था अघि बढाएको छ। ऊर्जा मन्त्रालयका अनुसार विद्युत् व्यापारको लाइसेन्स अब नियमावली होइन, ऐनमार्फत प्रदान गरिनेछ। ऊर्जामन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठ ले निजी क्षेत्रको मनोबल बढाउन र ऊर्जा क्षेत्रमा सहभागिता विस्तार गर्न यस्तो व्यवस्था गर्न लागिएको बताएका छन्। विद्युत् विधेयक २०८२ संसदमा पेश भइसकेको छ।

काठमाडौं । कर्जा माग कमजोर र अर्थतन्त्र सुस्त रहँदा बैंक तथा वित्तीय संस्थामा तरलता थुप्रिने क्रम बढेको छ। पछिल्लो तथ्यांकअनुसार बैंकहरूले लगानी गर्न नसकेको ९ खर्ब ७३ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ नेपाल राष्ट्र बैंकमा राखेका छन् भने बैंकिङ प्रणालीमा अझै पनि करिब पौने १३ खर्ब रुपैयाँ लगानीयोग्य रकम उपलब्ध छ। निक्षेप तीव्र रूपमा बढे पनि कर्जा विस्तार सुस्त रहेकाले बैंकहरूमा अतिरिक्त रकम थुप्रिएको हो। राष्ट्र बैंकले तरलता व्यवस्थापनका लागि निक्षेप संकलन उपकरण र ऋणपत्रमार्फत उक्त रकम तानेको जनाएको छ।

सरकारले डिजेल तथा पेट्रोलबाट चल्ने आईस भेहिकललाई विद्युतीय सवारी (ईभी) मा रूपान्तरण गर्न कार्यविधि बनाउन प्रक्रिया अघि बढाएको छ। यातायात व्यवस्था विभागले कन्भर्जनका मापदण्ड, वर्कशप सञ्चालन, सुरक्षा र खर्च सम्बन्धी विषय समेटेर प्रारम्भिक ड्राफ्ट तयार गरेको छ। सरकारले सन् २०३५ सम्म ९५ प्रतिशत सवारीसाधन विद्युतीय बनाउने लक्ष्यलाई सहयोग गर्न यो नीति ल्याउन लागेको हो।

भन्सार विभागले ट्रान्सपोर्ट इन्फर्मेसन भेरिफिकेसन (टीआईभी) घोषणा अब नेपाल नेशनल सिंगल विन्डो (एनएनएसडब्लु) प्रणालीमार्फत अनलाइन गर्न सकिने व्यवस्था लागू गरेको छ। यसअन्तर्गत आयात–निर्यात सामानको ढुवानीसम्बन्धी विवरण डिजिटल रूपमा दर्ता र प्रमाणीकरण गर्न सकिनेछ। प्रयोगकर्ताले एनएनएसडब्लु पोर्टल वा क्युआर कोडमार्फत टीआईभी घोषणा गर्न सक्नेछन् भने शुल्क भुक्तानी म्यानुअल र ई–पेमेन्ट दुवै माध्यमबाट गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंकिङ प्रणालीको तरलता व्यवस्थापन गर्न ४० अर्ब रुपैयाँ बराबरको निक्षेप संकलन उपकरणमार्फत बोलकबोल आह्वान गरेको छ। ९६ दिन अवधिको उक्त उपकरणको ब्याजदर बोलकबोलबाट निर्धारण हुनेछ। “क”, “ख” र “ग” वर्गका बैंक तथा वित्तीय संस्थाले न्यूनतम १० करोड रुपैयाँदेखि आवेदन दिन सक्नेछन्।

बन्दीपुर केवल कार एन्ड टुरिजम लिमिटेड को चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमाससम्मको वित्तीय विवरणअनुसार सञ्चालन आम्दानी घटेपछि कम्पनीको घाटा बढेको छ। कम्पनीले चैत मसान्तसम्म १ करोड १६ लाख रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको छ भने खुद नोक्सानी १ करोड ६२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। कम्पनीले पूर्वाधार तथा पर्यटन संरचना निर्माणमा ठूलो लगानी जारी राखेको छ, जसअन्तर्गत १ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ निर्माणाधीन परियोजनामा लगानी गरिएको छ। नगद मौज्दातमा भने सुधार देखिएको छ।

नागरिक लगानी कोष ले चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमाससम्म ९८ करोड ६० लाख रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको छ, जुन गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ९.६८ प्रतिशत बढी हो। कोषको कुल आम्दानी १ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने कर अघिको नाफा १ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ रहेको छ। कोषको कुल स्रोत ३३० अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ र विभिन्न क्षेत्रमा ३११ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ लगानी गरिएको छ।

काठमाडौँमा अर्थ मन्त्रालय र Asian Development Bank बीच ‘डिजिटल नेपाल ट्रान्सफर्मेसन’ परियोजनाका लागि सहुलियतपूर्ण ऋण सम्झौता भएको छ। World Bank सहितको सहवित्तीयकरणमा सञ्चालन हुने यस परियोजनाले डिजिटल पूर्वाधार सुदृढीकरण, सरकारी सेवाको डिजिटलाइजेसन र दुर्गम क्षेत्रमा पहुँच विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ। साथै, साइबर सुरक्षा, राष्ट्रिय परिचयपत्र विस्तार, ई–वेस्ट व्यवस्थापन र सामाजिक–पर्यावरणीय मापदण्ड पालना सुनिश्चित गरिनेछ।

म्याग्दीको धवलागिरि गाउँपालिका–४ बगर क्षेत्रमा ६५ मेगावाट क्षमताको म्याग्दीखोला जलविद्युत् आयोजनाको निर्माण सुरु भएको छ। आयोजनाले पहुँचमार्ग, सुरुङ, विद्युत्गृह र प्रसारण लाइन निर्माणलाई सँगै अघि बढाएको छ। आवश्यक पूर्वाधार निर्माणसँगै सुरुङ खन्ने काम सुरु भइसकेको छ भने पानी व्यवस्थापन गरी भूमिगत विद्युत्गृहमार्फत विद्युत् उत्पादन गरिनेछ। आयोजनाबाट सुक्खायाम र वर्षायाम दुवैमा उल्लेख्य विद्युत् उत्पादन हुने अपेक्षा गरिएको छ।

साताको अन्तिम कारोबार दिन नेप्से परिसूचक अन्तिम समयमा सुधार भई सामान्य अंकले बढेर बन्द भएको छ। कारोबार अवधिभर घटेको बजार अन्त्यमा उकालो लाग्दा कुल कारोबार रकम पनि बढेको छ। केही कम्पनीका शेयर सकारात्मक सर्किटमा कारोबार हुँदा अधिकांश उपसमूह मिश्रित अवस्थामा देखिएका छन्।

काठमाडौँमा सेयर बजारको उतारचढावका कारण पुँजीगत लाभकर संकलनमा उल्लेख्य गिरावट आएको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो नौ महिनामा कर संकलन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३६.४३ प्रतिशतले घटेर ८ अर्ब १७ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ। बजारको सुस्तता, घट्दो कारोबार र लगानीकर्ताको सतर्कताले राजस्व घटाएको हो। यद्यपि चैत महिनामा बजार सुधारिएसँगै कर संकलन बढेर १ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको छ, जसले बजार र राजस्वबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध देखाएको छ।

बैंकिङ प्रणालीमा अत्यधिक तरलता बढेपछि नेपाल राष्ट्र बैंकले बजारबाट पैसा खिच्ने निर्णय गरेको छ। केन्द्रीय बैंकले आज एकैपटक १ खर्ब २० अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन उपकरणमार्फत बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट उठाउनेछ। यसका लागि दिउँसो ३ बजे बोलकबोल हुनेछ। ‘क’, ‘ख’ र ‘ग’ वर्गका बैंकहरू सहभागी हुन पाउनेछन् र ब्याजदर बोलकबोल प्रक्रियाबाट निर्धारण गरिनेछ। १९ दिने यो उपकरणको साँवा र ब्याज वैशाख ३० गते भुक्तानी गरिनेछ।

काठमाडौँ । गुराँस लघुवित्त वित्तीय संस्था लिमिटेडले चालु आर्थिक वर्षको तेस्रो त्रैमाससम्म ४ करोड ३ लाख रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गर्दै ४८.७४ प्रतिशत वृद्धि हासिल गरेको छ। यस अवधिमा खुद ब्याज आम्दानी, सञ्चालन मुनाफा र रिजर्भमा उल्लेखनीय सुधार देखिएको छ। निक्षेप ५८ करोड ४७ लाख र कर्जा प्रवाह २ अर्ब १७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। लाभांश क्षमता ३०.३९ प्रतिशत रहेको संस्थाको खराब कर्जा अनुपात भने बढेर ३.४१ प्रतिशत पुगेको छ।

काठमाडौंमा बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले राष्ट्रिय प्रहरी प्रशिक्षण प्रतिष्ठान, महाराजगञ्जको १ सय १४ रोपनी ३ आना जग्गा पुनः प्रहरीकै प्रयोगमा रहने निर्णय गरेको छ। यसअघि उक्त जग्गा राष्ट्रपतिको कार्यालयको नाममा हस्तान्तरण गर्ने निर्णय उल्ट्याइएको हो। बैठकले इन्टरग्रेटेड वाटर सप्लाइ तथा सेवेरेज व्यवस्थापन परियोजनाका लागि Asian Development Bank बाट प्राप्त हुने ११५ मिलियन अमेरिकी डलर सहुलियतपूर्ण ऋणसम्बन्धी सम्झौता अघि बढाउन वार्ता टोली गठन गर्ने निर्णय पनि गरेको छ। साथै, सरकारी निकायमा प्रयोग भइरहेका सूचना प्रविधि प्रणालीहरूको अवस्था अध्ययन गर्न कार्यदल गठन गर्ने निर्णय समेत गरिएको छ।

नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) ले बुक बिल्डिङ्ग निर्देशिका अन्तर्गत शेयर निष्काशनका लागि सम्झौता गरेका कम्पनीहरूको संख्या ७ पुगेको जनाएको छ। नेप्सेले पहिलेका ५ कम्पनीको सूची अद्यावधिक गर्दै यति ब्रुअरी लिमिटेड र नेपाल चिया विकास निगम लिमिटेड थप गरेको हो। यसअघि सूचीमा नर्भिक इन्टरनेशनल हस्पिटल, जगदम्बा स्पिनिङ्ग मिल्स, टाइम फर्मास्युटिकल्स, लक्ष्मी स्टील्स र पूर्वाञ्चल ल्युव आयल रहेका थिए। यी कम्पनीहरूले योग्य संस्थागत लगानीकर्ताका लागि बुक बिल्डिङ्ग विधिमार्फत शेयर मूल्य निर्धारण गर्ने प्रक्रिया सञ्चालन गर्नेछन्।

नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंकिङ प्रणालीमा बढ्दो अधिक तरलता व्यवस्थापन गर्न ४० अर्ब रुपैयाँ बराबरको निक्षेप संकलन उपकरण प्रयोग गर्ने भएको छ। १६० दिनका लागि जारी गरिने यस उपकरणमार्फत केन्द्रीय बैंकले अतिरिक्त तरलता खिच्नेछ। कर्जाको माग कमजोर हुँदा बैंक तथा वित्तीय संस्थामा तरलता थुप्रिएको छ, जसलाई नियन्त्रण गर्न यस्तो कदम चालिएको हो। ब्याजदर बोलकबोलका आधारमा निर्धारण हुने यो प्रक्रियामा इजाजतप्राप्त बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू मात्र सहभागी हुन पाउनेछन्।

सेयर बजारमा बहुप्रतीक्षित मार्जिन कारोबार प्रणाली प्राविधिक तयारी अपुग भएकाले तत्काल लागू नहुने भएको छ। नयाँ वर्ष २०८३ वैशाख २ गतेदेखि सुरु गर्ने योजना भए पनि कम्तीमा एक हप्ता ढिलाइ हुने देखिएको छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) ले १२३ कम्पनीलाई मार्जिन कारोबारका लागि योग्य घोषणा गरिसकेको छ, जसमा बैंक, वित्तीय संस्था, बीमा, जलविद्युत तथा अन्य क्षेत्रका कम्पनीहरू समावेश छन्। यो प्रणालीले लगानीकर्तालाई ऋण लिएर सेयर किनबेच गर्ने सुविधा दिने अपेक्षा गरिएको छ। तर बारम्बारको ढिलाइले बजारमा केही अन्योलता सिर्जना भएको छ।